1-1) آثار یارانه‌های انرژی

1-1-1) آثار اقتصادی پرداخت یارانه

یارانه‌های انرژی با تأثیر بر هزینه و قیمت‌های کالاها و خدمات، مجموعه تغییرات پیچیده‌ای در اقتصادی از طریق تخصیص منابع به وجود می‌آورند، به طوری که دارای آثار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی گسترده‌ای می‌باشند که کمی کردن این آثار، بر حسب منافع و زیان‌ها بسیار مشکل است. آژانس بین‌المللی انرژی، ارزش در حال رشد اقتصادی از دست رفته در اثر یارانه‌های انرژی در 8 کشور بزرگ غیر از کشورهای سازمان همکاری اقتصادی (حدول 257 میلیارد دلار در سال) 7 درصد GDP برآورد نموده است. به هر حال بر اساس نوع یارانه‌ی پرداختی، یک یا چند زیان اقتصادی زیر در کشور نمایان می‌گردد:

1- پرداخت یارانه به مصرف و تولیدکننده از طریق قیمت‌های پایین‌تر، باعث افزایش مصرف و کاهش شدت مصرف انرژی و کاهش کارآیی مصرف می‌شود. به علاوه پرداخت یارانه به تولیدکنندگان سبب کاهش رقابت‌پذیری و عدم انگیزه برای کاهش هزینه‌های تولید خواهد شد.

2- کاهش قیمت دریافتی تولیدکنندگان حامل‌های انرژی، موجب کاهش بازده سرمایه‌گذاری و در نتیجه کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری جدید می‌گردد. این امر ممکن است به استفاده از تکنولوژی‌های فرسوده منجر شود.

3- یارانه‌های مستقیم به شکل کمک و معافیت‌های مالیاتی منجر به کاهش فشار مالی دولت می‌شود، اما در زمان افزایش قیمت‌ها این یارانه‌ها منجر به فشار بودجه‌ای به دولت می‌گردد. در بلندمدت نیز پرداخت یارانه‌های غیرمستقیم کاهش رشد اقتصادی و درآمدهای مالیاتی را به همراه دارد.

4- اعمال قیمت‌های سقف و کف پایین‌تر از قیمت بازار، سبب کمبود و سهمیه‌بندی می‌گردند.

5- پرداخت یارانه‌های مصرفی موجب مصرف بیشتر انرژی و در نتیجه افزایش تقاضای واردات یا کاهش صادرات می‌شود. بنابراین ضمن کاهش تراز پرداخت‌ها سبب کاهش امنیت ملی خواهد شد. برای مثال برآوردهای دولت اندونزی نشان می‌دهد که پرداخت یارانه‌های انرژی، منجر به کاهش 16 میلیارد دلار صادرات این کشور در طی 5 سال منتهی به سال 2005 شده است.(احمدی، مهدی، ماهنامه هدایت، سال نهم، شماره 98)

در این میان، به نظر می رسد که اجرای منطقی طرح هدفمندی یارانه ها و وجود یک سازوکار مناسب برای بازتوزیع درآمدهای حاصل از طرح مذکور در میان افراد جامعه، به صورت بالقوه خواهد توانست نقش موثری را در دستیابی به کاهش نابرابری درآمدی ایفا نماید (صالح اصفهانی، جواد، 1389).

برخی از پیامدهای اقتصادی مثبت به شرح ذیل است:

  • تخصیص بهینه منابع، افزایش بهره وری و کارایی اقتصادی از رهگذر اصلاح ساختار قیمت
  • افزایش درآمد شرکت ها و سود سهام
  • افزایش مالیات متعلقه و افزایش درآمد دولت
  • افزایش قدرت خرید
  • مهار میزان مصرف و کنترل کشش تقاضا
  • گسترش سرمایه گذاری
  • تعیین سطح طبیعی قیمت کالاها و خدمات به عنوان عامل تنظیم کننده مصرف، به گونه ای که مصرف کنندگان را از مصرف غیر ضروری منع کند و الگوی مصرف بر اساس قیمت های نسبی شکل گیرد.(احمدی، ماهنامه هدایت، سال نهم، شماره 98)
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   راهکارهای مبارزه با پولشویی

1-1-2) آثار اجتماعی یارانه‌های انرژی

آثار اجتماعی یارانه‌های انرژی بر اساس نوع یارانه متفاوت می‌باشند. برای مثال پرداخت یارانه به سوخت‌های جدید و گرمایی، نظیر نفت سفید، گاز مایع (LPG)، گاز طبیعی و برق که در کشورهای در حال توسعه مرسوم است، از طریق افزایش دسترسی خانوارهای فقیر موجب افزایش سطح زندگی آنها می‌گردد. در دنیای واقعی، یارانه‌ها به نفع کمپانی‌های انرژی و خانوارهای شهری می‌باشند و حتی گاهی اوقات فقرا از این یارانه‌ها منتفع نمی‌شوند. در نتیجه، بیشتر یارانه انرژی به جای این که قدرت خرید خانوارهای فقیر یا دسترسی جوامع روستایی به سوخت‌های جدید را از طریق قیمت‌های پایین‌تر افزایش دهد، به نفع خانوارهای پردرآمد پرداخت می‌گردد. زیرا:

اولاً، فقیرترین خانوارها ممکن است قادر به تقاضای انرژی یارانه‌ای نباشند و یا در دسترس آنها نباشد، برای مثال خانوارهای فقیر روستایی به گاز طبیعی دسترسی ندارند؛

ثانیاً، حتی اگر خانوارهای فقیر قادر به استفاده از یارانه انرژی باشند، به دلیل پایین بودن مصرف آنها، بهره‌مندی آنها از یارانه کاهش پیدا می‌کند. اما خانوارهای پردرآمد به دلیل مصرف بالا، از یارانه‌های بیشتری برخوردار می‌شوند؛

ثالثاً، یارانه‌های مصرفی که از طریق اعمال قیمت‌های کف و سقف پرداخت می‌شوند، ممکن است منجر به کمبود و در نهایت جیره‌بندی مصرف شوند. در این حالت برخورداری خانوارهای پردرآمد و متوسط از یارانه‌ها بیشتر خواهد شد. به علاوه قیمت‌های کف در کشورهای آسیایی و آفریقایی منجر به افزایش قاچاق سوخت شده است.

 

1-1-3) آثار زیست‌محیطی یارانه‌های انرژی

آثار زیست‌محیطی یارانه‌ی انرژی، بسیار پیچیده است و با توجه به نوع انرژی و طبیعت یارانه‌ها دارای اثرات مثبت و منفی هستند. یارانه‌هایی که مصرف سوخت‌های فسیلی را تشویق می‌کنند، برای محیط زیست بسیار زیانبار هستند. برای مثال مطالعه‌ی اخیر سازمان همکاری اقتصادی نشان می‌دهد، در صورت حذف یارانه‌ی سوخت‌های فسیلی تا سال 2010 دی‌اکسیدکربن به میزان 6 درصد کاهش و درآمد 1/0 درصد افزایش خواهد یافت. مطالعه آژانس بین‌المللی انرژی در سال 1999 گویای آن است حذف یارانه مصرفی در 8 کشور بزرگ غیر عضو سازمان همکاری اقتصادی، مصرف انرژی و دی‌اکسیدکربن را به ترتیب 13 و 16 درصد کاهش و تولید ناخالص داخلی را 1 درصد افزایش می‌دهد. این ارقام برای ایران به ترتیب 5/47، 4/49 و 2/2 درصد می‌باشد.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید