دانلود پایان نامه

 

کودکان1392ADHD  

راضیه نجفی [1]،سعید تیموری [2]،آزیتا کشاورز[3]

 

 

چکیده

مقدمه :اختلال بیش فعالی –نارسایی توجه یک اختلال رشدی همراه با فقدان توجه، فعّّالیت بیشازحد، رفتارهای تکانشی، یا ترکیبی از این موارد است .این مقاله باهدف اثر بخشی بازی درمانی گروهی کودک محور بر کاهش نشانه های بیش فعالی/نقص توجه کودکان ۴تا 1۱ سالهADHD   تدوین شده است .

روش پژوهش: شبه آزمایشی با پیش آزمون –پس آزمون بدون گروه کنترل بود.نمونه مورد مطالعه شامل 12 نفر ازکودکان ADHD)دختر/پسر(  که بر اساس نمونه گیری در دسترس ومبتنی بر هدف انتخاب شدندو در2 گروه آزمایش)کودکان ۴تا ۷ساله و ۷تا 1۱ساله( جای گرفتند. ابزارپژوهش فرم والد سیاهه علائم مرضی کودکان) 4-CSI(در دو نوبت پیش آزمون – پس آزمون اجرا شد.بعد از پیش آزمون بازی درمانی گروهی کودک محور به مدت 12 جلسه )یک باردرهفته به مدت یک ساعت (بر روی کودکان اجرا شد .3هفته پس از پایان درمان پس آزمون اجرا شد.برای تحلیل داده ها از روش t وابسته استفاده شد.

نتایج:نتایج  نشان دادند که بازی درمانی گروهی کودک محور به طور معنا دار منجر به کاهش نشانگان بیش فعالی –نارسایی توجه شد. )p<۱/۱0(.

نتیجه گیری: بازی درمانگری گروهی کودک محور  را می توان  به عنوان روشی اثربخش برای کاهش نشانه های رفتاری اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی در کودکان به کار برد.

واژه های کلیدی: بازی درمانی کودک محور-بازی درمانی گروهی- -بیش فعالی/نارسایی توجه

 

 

1-مقدمه

اختلال بیش فعالی-نقص توجه یکی از رایج ترین وعمومی ترین مشکلات روان شناختی کودکان است که از نظر تکنیکی به عنوان اختلال بیش فعالی- نارسایی توجه شناخته می شود .مشکلات توجهی ،شناختی و رفتاری این کودکان باعث تعارض شان با محیط

اجتماعی می شود .به آسانی بر آشفته می شوند ودر برخی از خانواده این مسئله باعث ایجاد سطوحی از تنش می شود .(1) در طی سال ها تحقیق وبررسی ،یکی از پیشرفت ها این بوده که محققین ومتخصصین تشخیص دادند که مشکل فقط در سطوح بالای فعالیتهای حرکتی نیست) بیش فعالی(،بلکه در سه شکل اساسی بی توجهی ،تکانشوری وبیش فعالی در تمام موقعیت ها در مدرسه ،در خانه ودر سایر موقعیت های اجتماعی دیده می شود . (1) شیوع 3 تا ۷ درصدی اختلال بیش فعالی- نارسایی توجه بدان معنا است که از هر2۱ نفر دانش آموز حداقل یک نفر مبتلا به این اختلال می باشد .مطالعات مختلف باقیماندن اختلال را در دوران پس از بلوغ وبزرگسالی بین ۴تا0/۷درصد گزارش کرده اند.(1) پژوهش ها نشان می دهد که اختلالADHD در0۱تا۰۱درصد از کودکان تا دوره نوجوانی ودر 3۱تا 0۱درصد آنها تادوره ی بزرگسالی ادامه پیدا می کند )2(.

اختلال ADHDبا علائمی چون نداشتن تاب مقاومت در برابر ناکامی ،کج خلقی ،بی ثباتی خلقی ،طرد شدن از سوی همسالان ،عزت نفس پایین وافت تحصیلی همراه است که به نظر می رسد این علائم موجب اشکال در روابط بین فردی با همسالان ودیگران می شود واز طرف دیگر موجب واکنش خانواده ومعلمین می گردد)3(. این کودکان اغلب در منزل قادر به انجام فعالیت های معمولی )مثلا آماده شدن برای رفتن به مدرسه ،تکالیف منزل،تمیز کردن اتاق (نیستند.در حقیقت این بی مسئولیتی ممکن است باعث شود که والدین زمان قابل توجهی را صرف نظارت بر فعالیت های کودکانشان کنند)1( .همچنین ممکن است روابط خانوادگی این کودکان اغلب با رنجش وخصومت همراه باشد،به خصوص به دلیل تغییر پذیری علائم فردکه موجب می شود والدین فکر کنند کلیه رفتارهای مزاحم وی عمدی است )۴) .

همچنین ارتباط با همسالان به عنوان مشکل اصلی این کودکان محسوب می شود .اغلب رفتار این کودکان همراه با پرخاشگری وخشونت است که همسالان نظر مساعدی در مورد این کودکان ندارند.

متخصصان، بازی درمانی را در بهبود مشکلات رفتاری برونی سازی شده و مشکلات درونی سازی شده بسیار مؤثر یافته اند. بازی درمانی رویکرد فعالی است که می توان آن را به طور انفرادی یا گروهی به کار برد، به گونه ای که به کودکان اجازه می دهد تا به واسطه بازی ،احساسات هشیار وناهشیارشان را آشکار سازند.نظریه هایی که به تبیین بازی کودکان می پردازند ،از لحاظ نوع تبیین ،بسیار متفاوتند،به طور مثال ،بازی را به عنوان مؤلفه ای از تحول شناختی وعقلانی مورد توجه قرار می دهند؛یا آن را فرآیندیبرای رهاسازی استرس های مرتبط با رشد وبزرگ شدن می دانند.یا بازتابی از فشارهای فرهنگی است ،ووسیله ای برای یادگیری مهارت های تازه می باشد )۰(.اگر چه افراد مختلف ممکن است درباره ی علت بازی کردن کودکان اختلاف نظر داشته باشند ،ولی با این نکته موافقند که بازی ،از مؤلفه های ضروری زندگی کودکان است )۰(.

اگر به کودکان اجازه داده شود تا خودشان مسائل را دریابند وخودشان برای مشکلاتشان راه حل بیابند وکارهایشان را به انجام رسانند توانمندی خلاق آنها بروزمی  یابد ورشد می کند،آنگاه آنها با تکرار این شیوه به مشکلات خود خواهند پرداخت.

حدومرزهای رفتارهای کودکان در اتاق بازی به گونه ای اعمال می شود که آنها اجازه بیابند رفتار خود را شخصا کنترل کنند .از آنجا که کنترل از بیرون اعمال نمی شود کودکان با برخورداری از اختیار تصمیم گیری کنترل خود وهدایت خویش را می آموزند .

  .)0(

یافته های پژوهشگران در زمینه بازی درمانی نشان دهنده اثر بخشی این روش برمشکلات  کودکان می باشد)11،1۱،9 ،2(.

سه نوع مداخله ی آموزش رفتاری والدین ،خودآموزی کلامی به کودکان بیش فعال ودارودرمانی به عنوان مهم ترین درمانها در رویکردهای درمانی ذکر شده اند واگر چه تا کنون توسط برخی از محققین مورد بررسی وتحقیق قرار گرفته اند اما به سبب تفاوت بسیار در نتایج مطالعات ،محدودیت های هر رویکرد وعدم پایداری تغییرات همچنان ضرورت شناسایی اثر بخش ترین روش درمان در اختلال ADHD مشخص می باشد)6(.

با توجه به اینکه دارودرمانی نتایج کوتاه مدتی در درمان بیش فعالی کودکان داردهدف اصلی این پژوهش دست یابی به روش درمانی است که نتایج درمانی طولانی مدت رادرپی داشته باشد. اصلی مسئله این پژوهش این است که آیا بازی درمانی گروهی کودک محور بر کاهش نشانه های بیش فعالی –نقص توجه کودکان ADHDموثر است؟ روش پژوهش

روش پژوهش نیمه تجربی باپیش آزمون –پس آزمون بدون گروه کنترل بود.جامعه آماری پژوهش کلیه کودکان ADHDبودند که در سال 1392-1393 برای دریافت خدمات روان شناختی به مرکز مشاوره ناحیه ۴ آموزش وپرورش مشهد مراجعه نمودند. از بین این  افراد تعداد  12نفر که شرایط ورود به جامعه تحقیق را دارابودند از طریق مصاحبه بصورت نمونه گیری دردسترس و مبتنی بر هدف انتخاب شدندودر گروه آزمایش جایگزین شدند . )ارزیابی روانپزشکی از کودکان جهت محرز شدن اختلال ADHDقبل ازشروع درمان ودارودرمانی از جمله شرایط لازم برای انتخاب گروه آزمایش بود.(

کودکان 2 بار مورد سنجش گرفتند. ابتدا درمرحله اول پیش آزمون )پرسشنامه سیاهه علائم مرضی کودکان( فرم والد) 4-CSI) بر روی کودکان اجرا شد، سپس کودکان به مدت 12 جلسه  در جلسات بازی درمانی گروهی)یک بار در هفته به مدت یک ساعت ( شرکت نمودند. سپس پس آزمون انجام شد.

ابزارپژوهش سیاهه علائم مرضی کودکان فرم والد)4-CSI(بود.این پرسشنامه یک مقیاس درجه بندی رفتار است که اولین فرم آن در سال19۰۴ توسط اسپرافکین و گادو بر اساس ویرایش چهارم راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی برای غربال 1۰ اختلال رفتاری و هیجانی کودکان 0 تا 12 سال طراحی شد و در سال 199۴ بر اساس طبقه بندی ویرایش سوم راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی تغییرهای کمی در آن به وجود آمدو با نام پرسشنامه علائم مرضی کودکان نسخه چهارم به چاپ رسید. در پژوهشی ضریب اعتبار بازآزمایی این پرسشنامه برای اختلال های گوناگون در دامنه ای از 29/.تا/.۷6 برآورد شده است) .2۱( ودارای اعتبار ثابت شده وحساسیت آن برای ADHD۷۷/۱ وثبات داخلی آن به وسیله آلفای کرونباخ 92درصد گزارش شده است نتایج

تجزیه و تحلیل آماری داده ها با استفاده از نرم افزار 19-SPSS انجام گرفت.

ویژگی های دموگرافیک آزمودنی ها در جدول شماره یک نشان داده شده است .

جدول 1. شاخص های توصیفی مربوط به سن و تحصیلات نمونه مورد مطالعه.

میانگین انحراف استاندارد   تعداد جنسیت متغیر

دختر                                                       3                                                       ۰ 2

سن               پسر                                 9                06/0                               ۰۰/1

کل                                            12                                           1۷/6                                           12/2

 

میانگین سنی دختران ۰ سال و پسران 0/0 سال بود. با این حال، آزمون معناداری مقایسه میانگین ها)آزمون t-مستقل( تفاوتمعناداری بین دو گروه نشان نداد )P=0.083 & t=1.93(. 

جدول 2 – نمرات پیش آزمون وپس آزمون دو گروه دختر وپسر در شاخص های نقص توجه ،بیش فعالی وتکانشگری  

پس آزمون پس از حذف پیش آزمون   پس آزمون پیش آزمون جنسیت متغیر
           میانگین          انحراف

استاندارد

انحراف استاندارد میانگین میانگین            انحراف

استاندارد

                2/81           -6/33  4       6                  5/96          81/33       دختر

 

نقص توجه
                4/81          -9/33                 3/29            9/22                 5/96          84/59        پسر  
               3/91           -9/13                  3/39            9/99                 5/99  85/5 کل  
                4/84          -4/99                  2/95       2                 9/43  9/99         دختر

 

بیش فعالی
 3/22  -9/88                2/45            5/59  4/5            82/99         پسر  
 3/42  -9/5                   2/19             4/99                 5/44  88/89 کل  
                2/81           -2/99  8/89           8/33                2/95         4       دختر

 

تکانشگری
                8/51          -3/33                  8/39  2/88                8/11  5/44          پسر  
                8/94           -3/89  8/38            8/62                  2/89  5/81 کل  

 

همانطور که در جدول بالا مشاهده می شود، در مقیاس نقص توجه، میانگین کل در خلال درمان نزدیک به ۰ نمره کاهش داشتهکه نشانگر کاهش نشانگان نقص توجه و بهبودی می باشد. این کاهش برای دختران بیش از پسران می باشد.

در مقیاس بیش فعالی نیز میانگین کل در خلال درمان 0/6 نمره کاهش نشانگان بیش فعالی )بهبودی( داشته است. این کاهش برای پسران بیش از دختران می باشد.

در مقیاس تکانشگری نیز میانگین کل در خلال درمان بیش از 3 نمره کاهش نشانگان تکانشگری )بهبودی( را نشان می دهد.

میزان بهبودی برای پسران بیش از دختران می باشد.

جدول 3 -آزمون t-وابسته اثربخشی بازی درمانی گروهی بر کاهش نشانگان نقص توجه را نشان می دهد.

d کوهن

 

سطح  معناداری  درجه آزادی شاخص t

 

تفاوت

میانگین ها

میانگین

پس آزمون

میانگین

پیش آزمون

مقیاس
 8/98  8/888      88      9/89 **  -9/13  9/99           85/5   نقص توجه

P-Value≤0.01 **

با توجه به نتایج جدول فوق، شاخص t محاسبه شده معنادار است )P≤0.01(؛ بنابراین، بازی درمانی گروهی کودک محور، بر کاهش نشانگان نقص توجه کودکان بیش فعال اثربخش می باشد.

جدول ۴ آزمون t-وابسته اثربخشی بازی درمانی گروهی بر کاهش نشانگان بیش فعالی رانشان می دهد.

d کوهن

 

سطح  معناداری  درجه آزادی شاخص t

 

تفاوت  

میانگین ها

میانگین  

پس آزمون

میانگین  

پیش آزمون

مقیاس
 8/91  8/888      88     9/51 **  -9/5  4/99  88/89 بیش فعالی

P-Value≤0.01 **

با توجه به نتایج جدول فوق، شاخص t محاسبه شده معنادار است )P≤0.01(؛ بنابراین، بازی درمانی گروهی کودک محور، بر کاهش نشانگان بیش فعالی کودکان بیش فعال اثربخش می باشد.

جدول 0 آزمون t-وابسته اثربخشی بازی درمانی گروهی بر کاهش نشانگان تکانشگری را نشان می دهد.

d کوهن

 

سطح  معناداری  درجه آزادی شاخص t

 

تفاوت

میانگین ها

میانگین

پس آزمون

میانگین

پیش آزمون

مقیاس
 8/92  8/888      88      9/91 **  3/89  8/62  5/81 تکانشگری

P-Value≤0.01 **

با توجه به نتایج جدول فوق، شاخص t محاسبه شده معنادار است )P≤0.01(؛ بنابراین، بازی درمانی گروهی کودک محور، بر کاهش نشانگان تکانشگری کودکان بیش فعال اثربخش می باشد.   دانلود مجموعه مقالات رایگان روانشناسی در یک فایل zip حجم 23 مگابایت

با توجه به نتایج یافته ها حاکی از این است که بازی درمانی گروهی کودک محور بر کاهش نشانه های سه گانه بیش فعالی/نقص توجه/تکانشگری اثر بخش است.

بحث ونتیجه گیری

هدف از این پژوهش بررسی اثر بخشی بازی درمانی گروهی کودک محور بر کاهش نشانه های رفتاری کودکان بود. روانشناسان برای رفع مشکلات رفتاری کودکان، شیوههای گوناگونی را در طول سالیان متعدد طراحی کردهاند. برخی از روشها بر خود کودک ،برخی بر والدین و برخی بر محیط آموزشی متمرکز بوده است. بارزترین شیوه تغییر رفتار در کودکان، به بازی درمانی باز میگشته است. بازی درمانی از جمله درمان هایی است که تحقیقات کمی در رابطه با اثر بخشی آن مخصوصا در ایران صورت گرفته است ومنابع پژوهشی وعلمی نیز در این زمینه انگشت شمارند.تاکنون روش های درمانی متعددی برای درمان کودکان مبتلا به اختلالADHD معرفی شده اند که هر کدام نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند روش های درمانی گوناگون مستلزم صرف وقت و هزینه فراوان است. از این گذشته با وجود اثربخشی دارای مشکلاتی نیز هستند. برای مثال دارو درمانی توسط خانواده ها سخت پذیرفته شده و اثرات جانبی آن نیز قابل توجه است. از سوی دیگر با قطع مصرف دارو، رفتارهای مشکل آفرین دوباره باز می گردند . متخصصان برای بهبود نشانه های اختلال این گونه کودکان روش های دیگری ازجمله بازی درمانی را به کار گرفته اند. پیامدهای مثبت کاربرد بازی درمانی در. محیط های گوناگون ازجمله مدارس، کلینیک ها و مراکز شبانه روزی به خوبی بررسی شده است.در اکثررویکردهای بازی درمانی از جمله کودک محور، بازی درمانگر برخلاف بیشتر بزرگسالانی که در زندگی کودکان حضور دارند برای کودکان تصمیم نمی گیرد یا نمی کوشد به روشهای مستقیم یا زیرکانه کنترل آنها را به دست بگیرد.حدومرزهای رفتارهای کودکان در اتاق بازی به گونه ای اعمال می شود که آنها اجازه بیابند رفتار خود را شخصا کنترل کنند .از آنجا که کنترل از بیرون اعمال نمی شود کودکان با برخورداری از اختیار تصمیم گیری کنترل خود وهدایت خویش را می آموزند .

همچنین به دلیل مشکلات کودکان ADHD با گروه همسالان ازجلسات گروهی که بخاطر موقعیتهای ارتباطی با همسالان بیشتر به زندگی واقعی نزدیک است وموقعیتهای ایفای نقش واقعی ویادگیری مهارتها  را فراهم می سازداستفاده شد.

از این رو پژوهش حاضر به بررسی تاثیر روش بازی درمانگری کودک محور به عنوان روشی طبیعی بر کاهش نشانه های رفتاری کودکان با اختلال نارسایی توجه / فزون کنشی پرداخته است.

در این فرایند تلاش بر این بود که کودکان از طریق پرداختن به انواع بازی به صورت جمعی با اسباب بازی های گوناگون نسبت به احساسات و افکار خودآگاهی بیشتری پیدا کنند؛ نسبت به مشکلات مهم خود و روش های رویارویی با مشکلات شناخت پیدا کرده ،با تعار ض ها و احساسات ناراحت کننده خود رو به رو شده، به پیامدهای رفتار خود بیندیشند، در حین بازی توجه پایدار خود را حفظ نمایند.

در این پژوهش اثر بخشی بازی درمانی کودک محور  بر کاهش نشانگان بیش فعالی،نقص توجه وتکانشگری به اثبات رسید.

پژوهشهایی در زمینه موضوع پژوهش حاضر انجام شده وتأیید کننده اثر بخشی درمان مورد استفاده نگارنده می باشد )2،22،11،9(.

در مجموع باتوجه به نتایج پژوهش های انجام شده در درمان  کودکان ADHD ونتیجه حاصل از روش درمانی نگارنده می توان گفت :بازی درمانی در کنار دارودرمانی اثر بخشی قابل توجهی در کاهش مشکلات رفتاری وبه تبع آن کاهش مشکلات ارتباطی این کودکان در خانواده واجتماع دارد.

پیشنهادات: توصیه می شود رویکرد بازی درمانی در درمان انواع اختلال های کودکی به عنوان درمان اصلی نه فقط در بعد توانبخشی به کار گرفته شودو متخصصین روان شناسی کودک توجه خاص به این بعد از درمان داشته باشند .

فهرست منابع

  1. 8. محمد اسماعیل ،الف.)13۰9(. درسنامه درمان رفتاری –شناختی کودکان مبتلا به بیش فعالی نارسایی توجه .چاپ دوم ،تهران :نشر دانژه .

2 . گنجی ،ک؛ ذبیحی ،ر؛ خدابخش ،ر؛ کراسکیان ،الف،)139۱(. تأثیر بازی درمانگری کودک محور بر کاهش نشانه های رفتاری کودکان با اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی. روان شناسی بالینی،  سال سوم، شماره۴، پیاپی 12 .

3.انجمن روان پزشکان آمریکا،199۴

۴. لندرت، گری. )139۱(.بازی درمانی، هنر برقراری ارتباط. ترجمه فروزنده داورپناه، .چاپ اول تهران: انتشارات رشد.)193۷(.

0.مفتاق ،د؛محمدی ،ن ؛نجیمی ،الف،)1391(.بررسی روش های مختلف درمان کودکان دارای اختلال نقص توجه /بیش فعالی بر سلامت روان مادران .دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی ،دوره ۴،شماره 2،201-2۴0.

6.علیزاده،ح،)1391(. تدوین برنامه ی آموزش والدین برای خانواده های دارای فرزندان با اختلال نارسائی توجه /بیش فعالی وتأثیر آن بر کاهش نشانه ها وکارکردهای خانواده. فصلنامه افراد استثنائی، سال دوم،شماره ۷-پائیز 91.

۷. محمد اسماعیل،الف.)13۰9(. بازی درمانی نظریه ها ،روش ها وکاربردهای بالینی .چاپ سوم ،تهران :نشر دانژه .

۰. جنتیان نوروزی ،س؛ نوری ،الف؛ شفتی ،ع؛ مولوی ،ح ؛سماواتیان ،ح،)13۰۷(. بررسی اثر بخشی بازی درمانی با رویکردشناختی -رفتاری بر شدت علایم بیش فعالی /نقص توجه در دانش اموزان پسر 9تا12ساله مبتلا به ADHD. تحقیقات علوم رفتاری ،دوره6،شماره 2 .

.9شوشتری،م؛عابدی ،گلشنی ،ف ؛اهرمی،ر،)139۱(.اثربخشی مداخلات زود هنگام مبتنی بر بازی های کودک محور بر میزان بیش فعالی تکانشگری کودکان . فصلنامه روان شناسی افراد استثنائی،شماره2،سال اول ،تابستان 91.

1۱.بخشی پور،الف؛رهنما،ن؛سورتیجی ،ح؛اسکندری،ز؛ایزدی نجف آبادی،س،)1392(.تأثیر برنامه تمرینی ایروبیک وبازی درمانی گروهی بر تعادل کودکان مبتلا به اختلال ADHD.پژوهش در علوم توانبخشی ،سال 9،شماره 2،خردادوتیر92.

11.حاجبی، الف ؛  حکیم شوشتری ،م؛ خواجهالدین ،ن،)13 (تأثیر آموزش مدیریت رفتاری به والدین کودکان پیشدبستانی مبتلا به اختلال بیشفعالی با کمبود توجه . روانپزشکی وروانشناسی بالینی ایران)دانشگاه علوم پزشکی تهران ( جلد 11 شماره ۴ ، ۴۴۱-۴30.

 

12.محمد اسماعیل ،الف،)13۰1.(بررسی اعتبار، روایی و تعیین نقاط برش – اختلال های پرسشنامه علائم مرضی کودکان4 -CSI))  بر روی دانش  آموزان 1۴-6 ساله مدارس ابتدایی و راهنمایی شهر تهران. پژوهشکده کودکان استثنایی؛13۰3

  1. 13. مفتاق ،د؛محمدی ،ن؛غنی زاده ،الف ؛رحیمی ،چ؛نجیمی ،الف،)139۱(. مقایسه اثر بخشی روش های مختلف درمان در اختلال نقص توجه

–بیش فعالی کودکان. دانشکده پزشکی اصفهان،۷۴1،29.

 

[1] کارشناس ارشد روان شناسی بالینی ،دانشگاه آزاد،واحد تربت جام arminaz_p@yahoo.com

[2] استادیار دانشگاه آزاد واحد تربت جام SDTeimory28@yahoo.com

[3] عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تربت جام AZ Keshavarz@yahoo.com

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   دروس معارف اسلامی