دانلود پایان نامه

برای مردم دین باید بگونه‌ای باشد که به قامت آنها در آید و گفتمان کربلا این قابلیت را دارد. گفتمان کربلا در ساده‌ترین و در عین حال گسترده‌ترین وجه ممکن تقدس را به درون زندگی سرشار از فشار و ناکامی این مردم تزریق می‌کند، تا هم نظم زندگی را برای آنها تعبیر و تفسیر کند و هم حوادث رنج آلود را برای آنها قابل تحمل سازد و هم اینکه با امید، روزگارهای آرام و بدون رنج و سرشار از خوشی را نوید دهد. این امید در گفتمان کربلا هست، در نهایت بر مبنای گفتمان مهدودیت و انتظار تامین می‌شود. گفتمان مهدویت و حضرت مهدی یکی از ارکان اصلی گفتمان کربلا نیز محسوب می شود. چرا که تشیع دو سر دارد: سر سرخ و سر سبز؛ سر سرخ ریشه در کربلا دارد و سرسبز ریشه در مهدویت.
این گفتمان، زندگی مردم را در برمی‌گیرد و مهمترین ایام منسکی آنهاست. علی‌رغم همه انتقادات نخبگان سنتی و مدرن، دلیل اصلی تداوم این گفتمان پویایی، سیالیت و خلاقیت و غنای این گفتمان در تولید و توزیع و کاربرد نمادهای مقدس در زندگی مردم است. از سوی دیگر همه این کارها در وضعیت بسیار ساده‌ای رخ می‌دهند.
یکی از اشعار پاپ که توسط یکی از خوانندگان پاپ به نام بنیامین با موسیقی پاپ خوانده شده است، بیانگر این مساله است. این اشعار به نظر من مهمترین و گویاترین اشعار در بیان جایگاه گفتمان کربلا در زندگی مردم و در زبانی عامیانه است. همچنین مهمترین و اصلی‌ترین مولفه‌های این گفتمان را برای مردم از شخصیت‌ها و رویدادها و حتی حالتهای احساس آنها بیان می‌کند:
بوی محرمش میاد خیمه و پرچمش میاد
فرشته از تو آسمون برای ماتمش میاد
رقیه دخترش میاد صدای مادرش میاد
تشنگی با لبش میاد حسین با زینبش میاد
شاهزاده‌ای جوون میاد عباس پهلوون میاد
یه طفل زیبائی میاد صدای لالایی میاد
مسافرای کربلا دارن می‌رن به مهمونی
دلُ بزن به قافله اگه می‌خوای جانمونی
بردار چراغ و پرچمُ اسبابای محرمُ
بگیر روی دوشت علمُ دیوونه کن یه عالمُ
توی صف زنجیر زَنا آقا تماشات می‌کنه
اگر یه قطره عاشقی وصل به دریات می‌کنه
کنار هر سقاخونه به تشنه‌ها آب بنوشون
بچه‌های کوچولو را لباس سقا بپوشون
بوی محرمش میاد خیمه و پرچمش میاد
فرشته از تو آسمون برای ماتمش میاد
در مجموع باید گفت گفتمان کربلا به عنوان مجموعه‌ای از نمادهای قدسی به همراه مناسک مربوط بدان‌ها به شیوه‌های زیر عمل می‌کند:
نخست اینکه ابزاری برای اندیشیدن و فهم موضوعات مربوط به خود حادثه کربلا و همچنین سایر عناصر مذهب است. به عبارت دیگر ساختار مشخصی از تفکر و دانش پویا را در حیطه آگاهی مذهبی افراد ایجاد می‌کند. دوم اینکه این گفتمان شامل مجموعه‌ای از تصاویر ذهنی است که تعداد متفاوتی از ویژگیها و ارزش‌ها و اعتقادات خاص مذهبی را در یک تصویر و حادثه فشرده و متراکم کرده است. لذا این گفتمان به صورت یک زبان یا یک دستگاه و بازنمایاننده عمل می‌کند. که هم برای بازنمایی خودش و هم بازنمایی سایر عناصر و تصاویر مذهب تشیع به کار می‌رود. سوم اینکه این گفتمان برای پیروانش این امکان را فراهم می‌کند که در مجموعه عناصر جهان پیرامونی- اعم از مذهبی و غیرمذهبی- بتوانند تفاوتها و تمایزات خودشان را و سایرین را بفهمند. لذا به مثابه یک گفتمان دینی، گفتمان کربلا هم هویت‌ساز است و هم بازنمایاننده هویت. و از سوی دیگر نیز عاملی برای فهم خویشتن ـ در وجه اجتماعی دینی و فرهنگی و سیاسی‌اش ـ در برابر دیگری‌هاست. و چهارم اینکه این گفتمان به مثابه یک ایدئولوژی عمل می‌کند. گفتمان کربلا بواسطه دانش خاصی که پدید می‌آورد، را در فضایی از ارزیابی‌های مثبت و منفی و قضاوتهای اخلاقی و دینی، زمینه‌ای برای ایجاد گرایشها و احساسات مثبت و منفی نسبت به امور مختلف را فراهم می‌کند. و در نهایت اینکه این گفتمان بواسطه وجه غالبی که در حیات دینی و عرصه‌های دین‌ورزی اقشار فرودست شهری دارد، گفتمان اصلی و غالب را برای تامین و تولید و بازتولید معرفت دینی آنها هم از منابع دینی و هم از جهان پیرامون فراهم می‌کند. لذا در مفهومی گیرتزی(1973) مهمترین واسطه پیوند حالات روحی و سبک زندگی افراد با یک جهان‌بینی و نظم کلان و اخلاق متناسب با آن است و در مفهومی دورکیمی، در این گفتمان و مناسک وابسته بدان، اجتماع شیعی «احساس‌ حادتری از خویشتن» را بدست می‌آورد(دورکیم، 1383: 404). لذا این گفتمان علاوه بر آنکه بازنمایی از حیات مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی پیروانش است، به دلیل خصیصه بازتابندگی‌اش سبب بازسازی و صورت‌بندی مجدد این حیات نیز می‌شود.
بررسی گفتمان کربلا از وجه مباحث و مفاهیم نظری و روشی نمایانگر چند نکته است. در انسان‌شناسی دینی در مباحث مربوط به مناسک چندان توجهی به تفکیک میان مناسک اولیه و ثانویه نمی‌شود. مقصود از مناسک اولیه، مناسکی‌اند که بنیان‌گذاران یک دین و مذهب آنها را تدوین و تاسیس کرده‌اند و عمدتاً هم وجه صوری خاصی دارند. اما مناسک ثانویه، مناسکی‌اند که در طی تاریخ برحسب شرایط اجتماعی مومنان وضع شده و تغییر می‌پذیرند. مناسک ثانویه هر چند می‌توانند ریشه‌هایی در دوران تاسیس یک مذهب داشته باشند، اما صورت‌بندی اصلی خود را در طی گذر زمان بدست می‌آورند. این مناسک کاملاً تاریخ‌مند هستند، حتی در صورت نیز در طی تاریخ تغییر می‌پذیرند. تا حدودی مناسک ثانویه امور مستحبی یک مذهب هستند که بنا به شرایط تاریخی اجتماع مومنان جای امور واجب را می‌گیرند و به مرکز مذهب تبدیل می‌شوند. در تشیع، بالاخص در توده‌های شیعی، مناسک عزاداری محرم یا گفتمان کربلا یک مناسک ثانویه بوده که به دلیل شرایط کلی این مذهب و اجتماع شیعیان و در طی تاریخ و بنا به دلایل سیاسی آنچنان برجستگی و مرکزیتی پیدا کرده که مناسک اصلی مذهبی توده‌های مومنان شیعی تبدیل شد. مناسک ثانویه از آنجا که (در صورت و محتوا) کاملاً تاریخ‌مند هستند، برای بررسی تاریخی و سیر تاریخی اجتماع مومنان بهتر از مناسک اولیه هستند. مناسک اولیه بیشتر برای بررسی دوران تاسیس یک مذهب مناسب هستند، چرا که تاکید صورت‌گرایانه در این مناسک آنها را از دسترس تحولات تاریخی به دور می‌سازد، و بطور نسبی در گذر زمان نیز ثبات خاص خویش را دارند.
دومین نتیجه تئوریک این رساله، در حیطه بازاندیشی در باب مفهوم دین در مطالعات اجتماعی و فرهنگی است. در ایران عمده مطالعات اجتماعی دین مبتنی بر تعاریف کلامی و الهیاتی است که برای سنجش میزان دینداری بیشترین تاکید بر مناسک اولیه(نمازهای جمعه و جماعت و فرادا و روزه) و نظام اعتقادی همراه با این مناسک و تجربه‌های دینی ناشی از آنهاست. در صورتیکه در توده‌های شیعه، بیشترین و اصلی‌ترین تجربه‌های دینی و مناسک و اعتقادات دینی مبتنی بر گفتمان کربلاست. لذا می‌بایست حداقل در مطالعات اجتماعی دین به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی دین توجه بیشتری شود. به عبارت دیگر دین را در مفهومی که مردم خودشان دین می‌دانند، در مفاهیم و تئوریها مورد توجه قرار دهیم، هر چند توجه به مناسک اولیه و تعاریف کلامی و الهیاتی برای پاره‌ای از مطالعات مناسب است، اما در سنجش دینداری مردم باید به دینی که مردم آنرا دین می‌دانند رجوع کرد، زیرا مردم از خلال آن دین، اعتقادات و مناسک و تجربه و ایمان دینی‌شان را بدست می‌آورند و همان دین است که در زندگی مردم، نقش نظام فرهنگی را دارد.
سومین نکته در نتایج تئوریک این رساله اینست که در مطالعات اجتماعی و فرهنگی دین باید دقت کرد که برای مردم، دین یک مجموعه یکدست نیست، بلکه مجموعه‌ای از گفتمان هاست، گفتمان هایی که هر کدام در موضع و موقعیت خاصی از حیات مردم عملکرد دارد. به عبارتی مردم دین را بصورت مجموعه‌ای از گفتمان ها برای عرصه‌های مختلف زندگی‌شان دارند. توده‌های شیعی (اقشار فرودست شهری)، در مواقع فوت یکی از عزیزان، گفتمان دینی دنیا گریزانه و آخرت اندیشانه خاصی را دارند و در ایام رمضان نیز گفتمان رمضان و در ایام محرم و صفر هم گفتمان کربلا و …

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   دانلود پایان نامه ها ی ارشد- قسمت 64

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید