مولفه های شهروندی[1]

بحث مولفه های شهروندی و تبیین آن ضمن این که چارچوب و عناصر مفهوم مورد بحث را مشخص می کند و دیدگاه ها و زمینه های لازم را برای انجام پژوهش های علمی فراهم می نماید. صاحب نظران با توجه به نوع نگاه خود، مولفه های مختلفی را در نظر می گیرند. این مولفه ها از نظر صاحب نظران مختلف به گونه های متفاوتی مورد بررسی قرار گرفته است.

«مینکلر[2]» (1998) احساس تعهد، احساس برابری، کنجکاوی و ترقی طلبی، اطاعت از قانون، توجه به نظر عمومی، مشارکت و غیره را از جمله مولفه های اساسی شهروندی می داند.

«می هو یی لیو[3]» (2001) آراستگی شخصی، دانش محوری محلی، ملی و جهانی، سخت کوشی، وطن دوستی، تبعیت از قانون، نوع دوستی و مشارکت را به عنوان مولفه های شهروندی می داند. «دی[4]» (2004) مشارکت، تعاون، همکاری و دانایی محوری و «سامرز[5]» (2002) تفکر انتقادی، توجه به نفع عمومی، مشارکت در زمینه های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، درک نیازها و نگرش های دیگران، رفتار متعهدانه و غیره را مد نظر قرار می دهند(احمدی، 1389: 32-33).

«فالکس» (2000) نیز کل نگری، مسئولیت پذیری، بسط ارتباط انسانی، احترام به اصول اخلاقی را از مولفه های مهم شهروندی می داند. دکتر مهر محمدی نیز در تبیینی جامع، اندیشه ورزی و ژرف اندیشی، سعه صدر و تحمل اندیشه های مخالف، قانون گرایی و قانون پذیری، احساس خود ارزشمندی، عزت و اعتماد به نفس، تمایل به رقابت سازنده، عدم تمکین به روابط مبتنی بر قدرت مستبدانه، تقویت روحیه پرسشگری، تمایل به تفکر خلاق و واگرا در حل مسائل مبتلا به محیط پیرامون، توانایی و جرات در ابراز اندیشه را از جمله ویژگی هایی می داند که مفهوم شهروندی بر آنها مبتنی است(احمدی، 1389: 33).

تربیت شهروندی یک مفهوم متکثر و چند چهره است که مفاهیم اخلاقی، زیست محیطی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی را در بر می گیرد و در آن مباحثی همچون مردم سالاری، حقوق، مسئولیت ها، تحمل و بردباری، احترام، برابری و تنوع سخن به میان می آید (زارع، 1392: 21).

از نظر هودسن (2001) فلسفه اصلی تربیت شهروندی دستیابی به مقاصدی چون وفاداری به ملت، افزایش دانش و آگاهی افراد از تاریخ و ساختار موسسات سیاسی، ایجاد نگرش مثبت نسبت به قدرت و اقتدار سیاسی، تسلیم شدن در مقابل قانون و هنجارهای اجتماعی، اعتقاد به ارزش های بنیادین جامعه نظیر تساوی، برابری، علاقه، مشارکت سیاسی و مهارت در تجزیه و تحلیل ارتباطات سیاسی است (خاکپور و بیگی، 1390: 72).

«گوایگلی[6]» (2000) در تبیین مفهوم تربیت شهروندی، سه مولفه به هم مرتبط را تحت عنوان دانش شهروندی، مهارت های شهروندی و نگرش های شهروندی را بیان می کند که هر کدام از مولفه های سه گانه فوق عبارتند از:

دانش شهروندی: شامل عقاید و اطلاعات اساسی می باشد که یادگیرندگان به منظور اینکه شهروند مسئول و موثر یک جامعه دموکراسی می باشند باید بدانند و به کار گیرند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفاهیم شدت انرژی از دیدگاه اقتصاد

مهارت شهروندی: مهارت های عقلانی مورد نیاز به منظور فهمیدن، توضیح دادن، مقایسه کردن، ارزیابی کردن اصول و عملکردهای دولت و شهروندی می شود. همچنین شامل مهارتهای مشارکتی است که شهروندان را قادر می سازد تا خط مشی های دولت را تحت نظارت و تاثیر قرار دهند (احمدی، 1389: 47).

نگرش شهروندی: ویژگی های شخصیتی، خلق و خوها، تعهدات مورد نیازبرای حفظ و گسترش حکومت دموکراتیک و شهروندی است. نمونه هایی از نگرش های شهروندی عبارت است از احترام به ارزش افراد، صداقت، انضباط نفس، تحمل و شکیبایی، همدردی و وطن پرستی، تعهد نسبت به حقوق بشر، نفع عمومی، برابری و رعایت قانون. گوایگلی تربیت شهروندی را توسعه دانش، مهارت ها و نگرش شهروندی در فراگیران می داند (احمدی، 1389: 48).

احساس به نگرش ها و طرز تلقی ها مربوط می شود و «شهروندی در کامل ترین معنا یک موقعیت نیست بلکه یک نگرش است. رفتار شهروندان می بایست به گونه ای باشد که برای جامعه سودمند باشند، یعنی شهروندان خوبی باشند» (هیتر، 1994 به نقل از نبوی و همکاران، 1388: 90).

در میان طرح های موجود به نظر می رسد طرح هیتر از جمله معدود مدل هایی است که در آن از احساس شهروندی سخن به میان آمده است. این طرح، شهروندی را دارای پنج عنصراساسی می داند، که علاوه بر تعریف سه بعدی مارشال از شهروندی، دو بعد فضیلت مدنی و هویت را نیز در بر می گیرد.

این طرح پیوستگی عناصر را نشان می دهد و این اشکال مدنی، سیاسی و اجتماعی شهروندان به مثابه موقعیت می باشد و این موقعیت در بر گیرنده حقوق و و ظایف مدنی است. برعکس، فضیلت مدنی به طرز تلقی ها و رفتارها مربوط می شود. این بخش تا حدی بیان گر وفاداری به دولت و اجتماع بوده و در کنار اجرای وظایف قانونی بیان گر احساس مسئولیت پذیری است. هویت هم دو جنبه دارد و به موقعیت (فرد برخوردار از حقوق از طریق ملیت) و احساس (نیاز تعلق به گروه های اجتماعی) مربوط می شود. احساس شهروندی هم چنان که  هیتر نیز در طرح خود از شهروندی  می آورد، در دو بعد هویت[7] و فضیلت مد نی[8] به وفاداری نسبت به اجتماع می انجامد(هیتر، 1994؛ به نقل از نبوی و همکاران:95).

هیتر سه حیطه شهروندی را مد نظر دارد و در تبیین آموزش شهروندی مولفه های دانش تاریخی و سیاسی در سطح ملی، محلی، جهانی و وفاداری به ملت، نگرش های مثبت به دولت سیاسی و مقامات مربوط به آن، اعتقادات و ارزش های مهم اجتماعی و سیاسی، اطاعت از قانون و هنجارهای اجتماعی، احساس فایده مندی به لحاظ سیاسی و علاقه نسبت به امور سیاسی و مهارت پیدا کردن در آن بر می شمارد (احمدی، 1389: 49).

 

[1].Components of Citizenship

[2].Minkler.

[3].Meihu, Liu

[4]. Dee

[5].Summers

[6].Quigley.

[7].identity

[8].civic virtue

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید