قیمت نفت و رشد اقتصادی

تغییرات و نوسان های قیمت نفت از راههای مختلف متغیر های کلان اقتصادی را تحت تاثیر قرار
می دهند.البته شوک های قیمت نفت از کانال های مختلفی بر اقتصاد کشور های وارد کننده و صادر کننده ی نفت اثر می گذارد .اثر گذاری قیمت نفت بر اقتصاد از جنبه های مختلف می توان مورد بررسی قرار داد که یکی از ابعاد تاثیر گذاری قیمت نفت ، اثر گذاری نا اطمینانی به وجود آمده از نوسانات قیمت نفت  بر متغیر های اقتصادی است .نفت و قیمت آن بر کشور های صادر کننده و وارد کننده ی نفت از طریق مکانسیم های مختلفی اثر می گذارد . از طرف عرضه از آنجایی که نفت خام به عنوان یک نهاده ی اصلی در تولید بوده و افزایش در قیمت نفت منجر به افزایش هزینه های تولید می شود که تولید را کاهش می دهد.اثر طرف تقاضا از این طریق است که افزایش در قیمت نفتباعث کاهش در مصرف می شود ، به خاطر اینکه درآمد قابل دسترس در کشور های وارد کننده ی نفت را  کاهش می دهد. هم چنین افزایش در قیمت نفت باعث کاهش در سرمایه گذاری شده زیرا افزایش در قیمت نفت ، هزینه ی بنگاه را افزایش می دهد .کشور های صادر کننده ی نفت با توجه به ساختار اقتصادی که دارند از روند بالا از قیمت نفت تاثیر زیادی نمی پذیرند و قیمت نفت از مکانیسم های متفاوتی بر اقتصاد این کشور ها اثر می گذارد .افزایش قیمت نفت سبب تحریک هر دو طرف عرضه و تقاضا در اقتصاد های وابسته به نفت می شود ، ولی به دلیل سیستم های حمایتی بخش انرژی و پرداخت یارانه ی دولت در این بخش و کالاهای اساسی ، موجب افزایش هزینه ها در فعالیت هایی که انرژی ( نفت و فرآورده های نفتی ) به عنوان نهاده ی تولید منظور می شود ، نخواهد شد در نتیجه منحنی عرضه ی کلان را انتقال نمی دهد و تنها تحریک کننده ی تقاضا است .افزایش در قیمت نفت باعث می شود که درآمد های بیشتری از کشور های وارد کننده ی نفت به کشور های صادر کننده ی نفت منتقل شود .هم چنین بخش نفت یکی از بخش های اقتصادی کشور های صادر کننده ی نفت است که سهم زیادی در ارزش افزود ه ی این کشورها دارد . افزایش قیمت نفت باعث رونق این بخش و افزایش جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی شده که به افزایش در تولید منجر می شود. هم چنین کشور های صادر کننده ی نفت عمدتا” دارای اقتصاد دولتی هستند که توسط  درآمد های نفتی اداره می شوند .بنابر این عمده سرمایه گذاری های زیر بنایی و حتی سرمایه گذاری ها ی دیگر از درآمد های نفتی دولتی تامین مالی می شود.کاهش در قیمت نفت در کشور های صادر کننده ی نفت باعث کاهش درآمد های نفتی دولت می شود . از آنجا که مخارج جاری حالت چسبندگی نسبت به پایین دارند و به راحتی امکان کاهش آن در هنگام کاهش درآمد های نفتی وجود ندارد ، کاهش درآمد های نفتی باعث کاهش سرمایه گذاری های زیر بنایی می شود که این امر خود باعث کاهش تولید جامعه می شود .البته بر اساس مطالعات انجام شده قیمت نفت بر کشور های صادر کننده ی نفت اثر نامتقارن دارد .به این معنی که آن میزان که کاهش قیمت نفت باعث کاهش تولید می شود ، افزایش در قیمت نفت به آن میزان تولید را افزایش نمی دهد.هم چنین اثر قیمت نفت بر اقتصاد کشور های صادر کننده ی نفت در قالب ادبیات نفرین منابع هم مورد بررسی قرار می گیرد .پدیده ی نفرین منابع در اصطلاح به اثر چند جانبه ی مخربی که از محل افزایش قیمت نفت و سایر منابع طبیعی و حیات اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی سایر جوامع صادر کننده اعمال می شود اطلاق می شود .در مجموع از لحاظ  نظری نوسانات قیمت نفت بر رشد اقتصادی کشور های در حال توسعه اثرات متفاوت و در خلاف جهت یکدیگر دارد و اثر کل بستگی به برآیند این اثر ها دارد.از میان تکانه های طرف عرضه ، تکانه ی قیمت نفت یکی از مهمترین عواملی بوده است که اقتصاد جهانی را از دهه ی 1970 تحت تاثیر قرار داده است .افزایش بهای نفت در رکود اقتصادی ، بالا رفتن میزان بیکاری ، تورم و تشدید کسر بودجه ی بسیاری از کشور های عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه و سایر کشور های وارد کننده ی نفت به شدت تاثیر گذار بوده است .با توجه به اینکه انرژی به ویژه نفت نیروی محرکه هر فعالیت تولیدی است جایگاه ویژه ای در رشد و توسعه اقتصادی دارد و بررسی ارتباط میان مصرف انرژی و رشد اقتصادی اهمیت خاصی دارد .برخی از اقتصاددانان اکولوژیست مانند آیرس[1] ، نایر[2] و کلولند[3] معتقدند انرژی عامل اصلی و تنها عامل موثر در تولید است . از طرف دیگر اقتصاددانان نئو کلاسیک مانند برنت و دنیسون [4]معتقدند که انرژی عاملی مهم در رشد اقتصادی نیست و اثر مستقیم بر رشد اقتصادی ندارد .با این حال برخی دیگر از نئوکلاسیک ها مانند همیلتون [5]، باربریج[6] و هریسون[7] نقش اساسی تری برای انرژی قایل می باشند که موافق نظرات مدل های بیو فیزیکی است .( ابریشمی و مصطفایی ،1380، 14) .بدیهی است اگر انرژی به عنوان یک نهاده ی تولید در نظر گرفته شود ، افزایش قیمت این نهاده سبب افزایش هزینه های تولید ، افزایش قیمت محصول و در نهایت کاهش درآمد و رشد اقتصادی می گردد. به عنوان مثال قبل از سال 1973 کشور های عضو سازمان توسعه اقتصادی و  همکاری یک درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف خرید نفت می کردند .در سال 1973 قیمت نفت  تقریبا” سه برابر شد و در نتیجه هزینه ی نفت آنها به اندازه ی ده درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش یافت. که این مقدار از تولید ناخالص داخلی کشور های عضو سازمان توسعه اقتصادی و همکاری به کشور های عضو اوپک و اثر درآمد های قدیم اندکی را موجب شد و رشد اقتصادی را کاهش داد. با کشف نفت در سال 1861 استفاده از سایر حامل ها محدود شد و تقاضای برای نفت با متداول شدن استفاده از خودروها در جهان افزایش یافت .البته لازم به ذکر می باشد که به دنبال وقوع شوک های نفتی سال های 1973 و 1979 مصرف فرآورده های نفتی و در نتیجه رشد اقتصادی دنیا و به سرعت کاهش و بیکاری گسترش یافت .کاهش قیمت های نفت ، اثر مثبتی بر رشد اقتصادی دارد به گونه ای که به دنبال سقوط قیمت نفت در دهه ی1990 رشد اقتصادی در آمریکا افزایش یافت به این ترتیب ارتباط نزدیکی میان مصرف نفت و نرخ رشد اقتصادی می توان در نظر گرفت . تکانه های نفتی اطمینان مصرف کننده را کاهش داده و در نتیجه مخارج مصرف کننده و فعالیت های اقتصادی کاهش می یابد .به علاوه پس از هر تکانه سرمایه گذاری کاهش یافته و تصمیم های سرمایه گذاری به پس از تثبیت قیمت ها موکول می شود.با توجه به اینکه استفاده از انرژی در کشور های مختلف با توجه به درجه توسعه یافتگی آنها متفاوت است  و کشور ها سطح توسعه یکسانی ندارند از این رو ارتباط میان مصرف انرژی و کارایی آن با رشد اقتصادی در کشور ها متفاوت است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   آثار یارانه‌های انرژی در اقتصاد

[1]Ayres

[2] Nair

[3] Cleveland

[4]Brendt and Denison

[5] Hamilton

[6]Barbridge

[7] Harrison

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید