دانلود پایان نامه

بررسی و رتبه بندی عوامل مؤثر برتغییر الگوی مصرف مواد مخدر از سنتی به نوع محرک های صنعتی بر اساس نظر معتادان

 

فاطمه قایینی ، علیرضا رجایی 

 

چکیده:

هدف این مقاله، شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر تغییر الگوی مصرف مواد از نوع سنتی به محرک های صنعتی بر اساس نظر معتادان شهر مشهد طی سه فصل اول سال 29 می باشد. در این تحقیق دلایل تغییر نگرش الگوی مصرف در بین معتادین و رتبه بندی مقیاس های مربوطه مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد .این پژوهش در گروه پژوهش های توصیفی از نوع زمینه یابی است و بر اساس جامعه آماری که شامل کلیه مراکز بازپروری و مراکز گذری شهرستان مشهد بوده از روش نمونه گیری در دسترس 4 مرکز انتخاب و091 نفر طبق پرسشنامه ی محقق ساخته مورد بررسی قرار گرفتند. برای محاسبه پایایی پرسشنامه ی محقق ساخته از روش آلفای کرونباخ استفاده شده که ضریب آن برای کل سؤالات پرسشنامه 21% بوده است و روایی پرسشنامه از نوع محتوایی بر اساس داوری شش متخصص و پژوهشگر اعتیاد مورد تأیید قرار گرفته است. در نتایج رتبه بندی تحقیق عوامل مربوط به مواد با 3/10 درصد در رتبه اول و عوامل فردی، اجتماعی- فرهنگی، خانوادگی و اقتصادی بترتیب در رتبه دوم تا پنجم قرار گرفتند. همچنین مردان با 3/13 درصد، زنان مطلقه، مردان متأهل و طیف تحصیلات ابتدایی بالاترین آمار جمعیت شناختی را به خود اختصاص داده اند. در پژوهش حاضر وجود ویژگی های مواد ،مشکلات اجتماعی – فرهنگی ،ضعف باورهای مذهبی و اعتقادی، فقر و مشکلات اقتصادی، مشکلات شخصی و فردی در تغییر الگوی مصرف مواد مؤثر بوده اند.

واژه های کلیدی: محرک های صنعتی، مخدرهای سنتی، معتادان، تغییر نگرش الگوی مصرف، عوامل مؤثر

 

                                                           

  مجتمع بهزیستی طوس، کیلومتر 92 جاده مشهد روبروی کارخانه ایژ روستا، چناران، ایران

[email protected]

  دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تربت جام ، گروه روانشناسی،  تربت جام، ایران  

[email protected]

1-مقدمه:

 امروزه منابع و امکانات موجود جامعه متناسب با نیازهای افراد نیستند و این مشکل منجر به آسیبهای پیچیده اجتماعی از جمله اعتیاد شده است. خصوصاً اعتیاد به مواد صنعتی رونق زیادی پیدا کرده است. و خانواده و جامعه را دچار بحران در امر زندگی نموده است. با وجود برنامه ریزیهایی در سطح کلان و انجام پژوهشهای بسیار مسئله اعتیاد کم نشده و رنگ و روی خطرناک تری به خود گرفته است. و این یک زنگ خطری است که خبر از یک بحران در جامعه را می دهد و نشان از دیده نشدن عواملی نو است که تأثیر بسیار بر فرد گذاشته و او را در این راه پر خطر سوق داده است.

با توجه به روند مصرف مواد اعتیادآور در کشور، با تکیه بر ورود و تولید مواد صنعتی جدید در داخل، همچنین بروز نسل جدید مصرف کنندگان پر خطر مواد محرک و افزایش  آسیب های ناشی از مصرف این مواد در میان خانواده، جوانان و زنان، لزوم بکارگیری سازوکاری مبتنی بر شناسایی عوامل بالقوه موجود جامعه در ایجاد و گرایش به ایجاد تغییر مصرف مواد ضرورت دارد )نوری و قرقلو ،0321(.

ضرورت شناخت ابعاد و سطوح این مسئله اجتماعی زمانی عمیق تر درک میشود که بدانیم پدیده اعتیاد، متأثر از توسعه فن آوریهای ارتباطی و رایانه ای و باند های مافیایی و دستهای پنهان است و از چنان پیچیدگیهایی برخوردار شده که سازمان ملل متحد آن را جرایم سازمان یافته به شمار آورده )دعاگویان و حبیب زاده ،0321(.

به موازات پیشرفت در جامعه نیازها، نگرش ها و الگوهای رفتاری نیز دچار تغییر و دگرگونی است. تکنولوژی ارتباطات، پیچیده و در عین حال دسترسی به آن تسریع و تسهیل گردیده است و از  نشانه های بارز آن تشدید استرس ها و فشارهای روانی است و افراد برای رهایی از این فشارها بدنبال راه گریز هستند. بنابراین روانگردان ها پاسخگویی بهتری نسبت به مخدر ها در بین مصرف کنندگان نشان داده است )زکریایی ،0311(.

بنابراین پدیده اعتیاد به سبب چند وجهی بودن و همچنین تغییرات پنهانی  و سریع، نیازمند مداخلات جامع و دقیق و در عین حال سریع و پویاست و در راستای اهمیت موضوع مواد اعتیادآور در کشور بعنوان پدیده ی ویران کننده، لزوم بازبینی پتانسیل های موجود و بکارگیری راه های نوین در برخورد با این پدیده ی هوشمند از مسئولیت های عمده و اساسی سازمان هایی است که دغدغه ی سلامت و امنیت این مرز و بوم را دارند )نوری و قرقلو ،0321(.

برخی از نظریه پردازان روان تحلیل گری با اشاره به شخصیت ناکامل معتادان، اظهار می دارد که آنان به شکل افراطی از مکانیسم های انکار فرافکنی استفاده کرده، به نوعی با مصرف مواد سعی می کنند تا از خود در مقابل حقایق جهان بیرون که تجربه ی آن برای آنها دردناک است، حفاظت می کنند) چریلو و همکاران ،0331، مترجم پیرمرادی ،0329(.

باورهای افراد نیز یکی از جنبه های وابستگی به مواد است، که بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. این باورها شامل معانیمتعددی است که مصرف داروها و مواد برای افراد دارد. )گساپ ،0224. به نقل ازصادقی ،0329( ، او معتقد است اشخاص بطور ناگهانی و توجیه ناپذیر قربانی وابستگی به مواد نمی شوند، آنها بطور فعال درگیر مصرف داروها می شوند و نگرشها، باورها ،انتظارات آنها در این بین نقش اساسی را بازی می کنند. برای مثال افرادی که انتظار کاهش تنش و اضطراب و دیگر مشکلات جسمانی را از مواد دارند، آمادگی و تمایل بیشتری نیز برای اثر پذیری از مواد از خود نشان می دهند )صادقی ،0329(.

لذا تحقیقات زیادی در این خصوص لازم است تا نتایج مفید حاصل گردد. ارائه نتایج تحقیقاتی، هر چند به اختصار، اهمیت مقاله ی حاضر را بیشتر نشان می دهد.

تعداد تحقیقات داخلی در زمینه ی تغییر الگوی مصرف مواد از سنتی به صنعتی چندان قابل توجه نیست و حتی تحقیقات خارجی در این خصوص نیز بسیار کم صورت گرفته است. اما در این مقاله ارائه نتایج چند پژوهش در راستای تغییر الگوی مصرف مواد حائز اهمیت است.

براتی) 0321( در مقاله پژوهشی بررسی میزان شیوع و عوامل پیشبینیکنندهی سوءمصرف موادمحرک و توهم زا در بین دانشجویان دانشگاههای شهر همدان پس از پژوهش توصیفی مقطعی بر روی 411 دانشجو دانشگاه های شهر همدان نتیجه گیری کرد که 01% از دانشجویان مصرف متاآمفتامین )شیشه( ،2/1% مصرف اکستازی و 2/4% مصرف لیزرژیک اسید دی اتیل آمید )LSD( را در طول عمر خود تجربه کرده اند. محل سکونت، دوستان مصرف کننده مواد و مصرف مواد اعتیادآور دیگر از قوی ترین عوامل پیش بینی کننده ی مصرف مواد محرک و توهم زا بودند. نهایتاً نتیجه میگیرد که شیوع بالای مصرف مواد محرک و توهم زا و همراهی آنها با سایر مواد در این تحقیق، نیاز به آموزش، ارتقای آگاهی و توجه ویژه دارد.

امیر پور و قربانی) 0329( در پژوهشی به منظور علل تغییر الگوی مصرف مواد مخدر از کم خطر به پر خطر و نیز شناسایی عوامل زمینه ساز آن در بین افراد معتاد استان خراسان شمالی، انجام داده اند که نتایج بدست آمده عبارتاند از: ارزان شدن مواد پرخطر، رونق کارگاههای صنعتی تولید مواد پرخطر، ناخالصی مواد کم خطر، وجود فشارهای اجتماعی همچون فقر و بیکاری در بین حاشیه نشینان، افزایش خردهفروشی مواد مخدر در محیطهای آلوده و وجود فقر فرهنگی در بین برخی خانوادها و ناآگاهی آنها از آثار تسکینی و تقویتی مواد.

کابریتا و همکاران) 9114( در پژوهشی تحت عنوان الگوها و تعیین کننده های مصرف مواد روان گردان در میان دانشجویان دانشگاه لیزبن نشان دادند که شیوع و مصرف مواد روان گردان در میان دانشجویان دانشگاه لیزبن از آنچه که انتظار داشته اند فراتر بوده است. اضطراب، افسردگی و بیخوابی شایع ترین مشکلاتی بودند که این دانشجویان داشتند .01% از این دانشجویان کاملاً نسبت به اثرات گسترده این مواد آگاهی داشتند.

سیمونی واستیلا و یانگ) 9110( تحقیقی را در مورد سوء مصرف مواد روان گردان در میان بزرگسالان انجام دادند. نتایجبدست آمده از تحقیق آنان حاکی از آنست که حداقل ا نفر از 4 نفر بزرگسال از مواد روانگردان استفاده می کنند و این رویه رو به رشد است.

اسلوبدا) 9119( نیز در مطالعه ای به بررسی تغییر الگوی سوء مصرف مواد در ایالات متحده امریکا پرداخته است. تحقیق او نشان داده است که در طول چندین سال اخیر چندین ماده ی جدید ظاهر شده اند. این مواد اغلب شامل تزریق کراک- کوکائین و توسعه ی گسترده ی متاآمفتامین ها بوده اند.

سیلیکویینی و همکاران) 9109( نیز در تحقیقی دیگر اشاره کردند، سوء مصرف روانگردان بطور گسترده ای افزایش یافته است.

با توجه به روند رو به رشد اعتیاد در کشور و حرکت به سوی تغییر الگوی مصرف محقق سعی نموده به بررسی عوامل تغییر الگوی مصرف پرداخته که بدین منظور عوامل مؤثر را بصورت سؤال در پنج مقیاس فردی، خانوادگی، اجتماعی- فرهنگی ،اقتصادی و ویژگیهای مواد مورد بحث و بررسی قرار داده است و در راستای اهمیت عوامل به رتبه بندی آن پرداخته است.

2-روش تحقیق:

 پژوهش حاضر در گروه پژوهش های توصیفی از نوع زمینه یابی است و برای تعیین و بیان ویژگیها یا اطلاعاتی که پژوهشگران جمع آوری کرده اند، بکار برده می شوند.

جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه مراکز بازپروری )مراکز نگهداری شبانه روزی و مدت دار معتادین مورد نظر( و مراکز گذری ) مراکزی که روزانه خدمات درمانی و بازپروری را به معتادین ارائه می نمایند( می باشد که مصرف کنندگان مواد مخدر و محرک جهت درمان به آنجا مراجعه می کنند. بنابراین جامعه آماری تعداد 02 مرکز در شهر مشهد طی سه فصل اول سال 29 می باشد. این افراد، مصرف کنندگان هم مواد مخدر سنتی مانند شیره و تریاک و هم مواد محرک صنعتی خصوصاً شیشه بوده اند. و در حال حاضر درمان دارویی یا روان شناختی از این مراکز دریافت می نمایند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه کارشناسی ارشد- قسمت 6

با توجه به شرایط جامعه آماری مورد نظر نمونه آماری، به شیوه در دسترس استفاده شده و مقیاس این پژوهش نیز فاصله ای بوده است.

اطلاعات مورد نظر نیز با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته به روش  نظرسنجی علل مؤثر در تغییر گرایش الگوی مصرف مواد از سنتی به صنعتی بصورت پایلوت بین 091 نفر از معتادان مواد مخدر سنتی و صنعتی در مشهد اجرا شد. بعد از کسب اطمینان از اعتبار و روایی پرسشنامه محقق ساخته، قابلیت اجرایی پرسشنامه در مراکز ذیل به شیوه ی در دسترس، 041 پرسشنامه مورد استفاده قرار گرفت.

جهت پژوهش مورد نظر 4 مرکز از 02 مرکز موجود در شهر مشهد شامل 9 مرکز زنان و 9 مرکز مردان به شیوه در دسترسانتخاب شده و نمونه های تحقیق به همین روش مورد بررسی قرار گرفتند.

از 041 پرسشنامه ی توزیع شده، 091 پرسشنامه قابل جمع آوری اطلاعات بوده و جهت تجزیه و تحلیل آماری با نرم افزار 19-SPSS مورد آنالیز قرار گرفت .

قابل ذکر است برای محاسبه پایایی پرسشنامه محقق ساخته از روش آلفای کرونباخ که ضریب آن برای کل سؤالات پرسشنامه

21% بوده استفاده شده است.

و روایی پرسشنامه از نوع محتوایی است و بر اساس نظر و داوری شش متخصص و پژوهشگر اعتیاد مورد تأیید قرار گرفته است.

3-یافته ها:

  • 1/22 درصد افراد پاسخگو معتقد به اعتیادآور بودن شیشه بوده اند.
  • در نمونه مورد مطالعه 3/00 درصد زنان و 3/13 درصد مردان می باشند. که در گروه مردان اکثریت با مردان متأهل و در گروه زنان اکثریت با زنان جدا شده مطرح اند.
  • میانگین سنی زنان 90 سال و مردان 30 سال می باشد. و در زمینه ی اشتغال، زنان خانه دار 32% و مردان با مشاغل آزاد

34% از کل آمار را به خود اختصاص داده اند. و در نهایت تحصیلات ابتدایی در گروه زنان و مردان پاسخگو بالاترین آمار را کسب نموده اند.

از پنج سؤال مطرح شده در پژوهش نتایج ذیل بدست آمده است:

  • بین مؤلفه های عوامل فردی مؤثر در تغییر الگوی مصرف عامل مربوط به فرار شخص از فشارهای اجتماعی و مشکلات ناشی از آن با میانگین 13/4 بالاترین رتبه را بعنوان عامل تغییر الگوی مصرف کسب نموده است.
  • از بین مؤلفه های عوامل خانوادگی مؤثر، محیط زندگی فرد مصرف کننده با میانگین 21/3 بعنوان مهمترین عامل در تغییر الگوی مصرف مواد مطرح بوده است.
  • در بین مؤلفه های عوامل اقتصادی مؤثر، ارزانی محرک های صنعتی نسبت به مخدرهای سنتی با میانگین 20/3 بالاترین رتبه را در تغییر الگوی مصرف مواد احراز نموده است.
  • عوامل اجتماعی- فرهنگی بعنوان چهارمین سؤال مطرح شده در پژوهش حاضر نیز بعنوان عوامل مؤثر بر تغییر الگوی مصرف مواد حائز اهمیت می باشد که از بین مؤلفه های مذکور نقش دوستان منفی در تغییر الگوی مصرف مواد با میانگین 4 در رتبه اول قرار گرفته است.
  • در نهایت سؤال پنجم این پژوهش که مهمترین عامل در بین عوامل مؤثر رتبه بندی شده است، عوامل مربوط بهویژگی های مواد است که تأثیر روانگردان های صنعتی نسبت به شیره و تریاک بر بی خوابی با میانگین 92/4 بالاترین رتبه را بین مؤلفه های فوق احراز نموده است.

برای رتبه بندی عوامل مورد مطالعه و تعیین سهم هر عامل در تبیین واریانس کل از رگرسیون گام به گام استفاده شده است. در این حالت، به دلیل اینکه نمره کل، حاصلجمع نمرات پنج عامل می باشد، کل واریانس تبیین می گردد و سهم هر عامل مشخص می شود. متغیری که بالاترین سهم را دارد، اولین متغیر در رتبه بندی عوامل است و عوامل دیگر نیز با توجه به سهم خود در رتبه های بعدی جای می گیرند.

 

جدول رگرسیون گام به گام برای تعیین سهم هر عامل در واریانس کل.

سهم واریانس )درصد( عامل رتبه
 % 10/3 عوامل مربوط به مواد اول
 % 01/2 عوامل فردی دوم
                                             % 3/2 عوامل اجتماعی-فرهنگی سوم
 % 9/0                                             عوامل خانوادگی چهارم
 % 0/3 عوامل اقتصادی پنجم
 % 011 نمره کل کل

 

با توجه به نتایج جدول فوق، از کل واریانس ،3/10 درصد بوسیله عوامل مربوط به مواد تبیین می گردد، بنابراین در بین عوامل پنجگانه مورد مطالعه، این عامل در رتبه اول جای می گردد. پس از آن، عوامل فردی با 2/01 درصد تبیین در رتبه دوم جای می گیرد. عوامل اجتماعی-فرهنگی با 2/3 درصد در رتبه سوم، عوامل خانوادگی با 0/9 درصد در رتبه چهارم و عوامل اقتصادی با 3/0 درصد تبیین واریانس کل در رتبه پنجم جای می گیرد.

بنابراین، در بین عوامل پنجگانه فوق الذکر، عوامل مربوط به مواد بیشترین سهم و عوامل اقتصادی کمترین سهم در تغییر الگوی مصرف مواد از سنتی به صنعتی را دارند.

4-بحث و نتیجه گیری:

در تبیین این یافته ها می توان گفت :

چون نشئه گی بیشتر، رفع خواب، بی بویی مواد، ایجاد حالت خلسه، بالا رفتن اعتماد به نفس، دسترسی آسان به مواد، افزایشتوان جنسی و انژری و افزایش حافظه در محرک ها بیشتر از مخدرها نمود دارد. لذا گرایش به محرک ها بدلیل ویژگی های مذکور نسبت به مخدرها بیشتر است.

نتیجه اینکه وجود مشکلات اجتماعی- فرهنگی، ضعف دین و باورهای مذهبی و اعتقادی، فقر و مشکلات اقتصادی، مشکلات شخصی و فردی را بیشتر کرده و افرادی که قادر به حل مسئله نباشند، کوتاه ترین راه که پر خطرترین راه نیز می باشد را انتخاب نموده و دچار آسیب می شوند .بنابراین جهت کنار آمدن با مسائل خود، به مواد سنگین تر )محرک ها( به خاطر فوریت پاسخگویی روی می آورند. این تحقیق با تحقیقات )اسلوبدا ،9119(، )سیلیکویینی و همکاران ،9109(، )سیمونی واستیلا و یانگ ،9110(، )براتی ،0321( و تحقیقات )امیرپور و قربانی ،0329( همسو است.

با وجود اینکه در اکثر جوامع تغییر الگوی مصرف مواد مخدر به مواد سنگین محرز شده است، اصل برنامه ریزی یک ضرورت می شود. و چون در این زمینه با کمبود اطلاعات پایه و جامع مواجع هستیم، نیاز با انجام پژوهشهای بیشتری است و این مهم زمانی محقق می شود که حساسیت سازمان های حمایتی در زمینه ی هزینه های پژوهشی محققین برانگیخته شود. این محدودیت ها، عمده ترین مانع جهت موفقیت در امر تحقیق بوده است.

شایسته است:

  • محققین در زمینه علوم عصب شناسی در ارتباط با اعتیاد خصوصاً چرایی تغییر الگوی مصرف مواد، تحقیقات جامع تری انجام دهند .
  • توسعه روستاها در زمینه ی کشاورزی، دامپروری، مسکن و ایجاد تسهیلات ویژه در این خصوص با هدف کاهش مهاجرت از روستا
  • ایجاد امکانات رفاهی، اشتغال زایی مناسب و برطرف نمودن مشکلات معیشتی شهرنشینان با هدف کاهش مهاجرت به کلان شهرها
  • ارائه خدمات بیمه ای در امر مشاوره و درمان اعتیاد تشکر و قدردانی:
  • ریاست محترم و گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تربت جام
  • معاونت محترم پژوهشی ستاد مبارزه با مواد مخدراستان خراسان رضوی

 

 

منابع فارسی: 

  • امیر پور، م.، قربانی، م) .0329(. علل تغییر الگوی مصرف مواد مخدر از کم خطر به پر خطر. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی ،03، 41، )910(.
  • براتی، م) .0321(. وضعیت سوء مصرف مواد محرک و توهم زا و عوامل پیش بینی کننده ی آن در میان دانشجویان. مجله اصول بهداشت روانی ،03 )29(، 13-334
  • چریلو، ا. آر. ب.، کامبیازو، ر. )0331(. اعتیاد به مواد مخدر در آیینه ی روابط خانوادگی. )ترجمه سعید پیر مرادی(. اصفهان:

نشر همام.

  • دعاگویان، د.، حبیب زاده، ا) .0321(. بررسی عوامل موثر بر تغییر الگوی مصرف مواد مخدر در میان جوانان از مواد سبک به سوی مواد سنگین. فصلنامه نیروی انتظامی ،03 )0(، 093-
  • زکریایی، م) .0311(. تصاویر مرجع مواد اعتیاد آور. تهران: جامعه و فرهنگ.
  • صادقی، م) .0329(. بررسی تأثیر درمانی معنوی شناختی – هیجانی بر روی بحران هویت. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی تربت جام.
  • نوری، ر.، قرقلو، ب) .0321(. بررسی نقاط قوت و محدودیت های بکارگیری پلیس زن در عرصه مبارزه با مواد اعتیادآور در کشور ایران. تهران: مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.

منابع انگلیسی:  

  • Cabrita J, Ferreira H, Iglesias P, Baptista T, Rocha E, Lopes da Silva A, et al.

Patterns and determinants of psychoactive drug use in Lisbon University students–a population-based study. Pharm World Sci. 2004 Apr;26(2):79-.28

European youths Research, 1 (1).
  دانلود مجموعه مقالات رایگان روانشناسی در یک فایل zip حجم 23 مگابایت
 

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید