از پرسشنامه استفاده می شود اما از روشهای دیگری همچون مصاحبه عمیق ، مصاحبه ساختمند ، مشاهده ، تحلیل محتوا و… هم به کار می روند. بهمین جهت از وسعت دامنه و کارایی بالایی در تحقیقات اجتماعی برخوردار است. (دواس ، ۱۳۸۶ : ۱۳ ) . اما عمده ترین فن مورد استفاده پرسشنامه است . زیرا تکنیک بسیار ساختمندی برای گردآوری داده ها است . در این تحقیق از تکنیک پرسشنامه همراه با مصاحبه ساختارمند استفاده می گردد . این تکنیک به پژوهشگر اجازه می دهد تا با نظارت بر فضای مصاحبه اطلاعات تقریباً یکسانی از همه واحدهای مطالعه بدست آورد و سپس با کنترل عوامل اصلی و میانجی و تأثیر گذار بر موضوع ، توصیف ، مقایسه و تحلیل ویژگیهای جمعیت نمونه را به نحو بهتر و رضایت بخش تری انجام دهد . یک پرسشنامه تبیینی باید شامل متغیر های مستقل ، وابسته ، زمینه ای و میانجی باشد ( دواس ، ۱۳۷۶ : ۸۸ ). پرسشنامه ما در این تحقیق از دو قسمت اصلی تشکیل شده است .در قسمت اول پرسشنامه متغیر مستقل را که تأثیر استفاده از رسانه تلویزیون است با استفاده از طیف لیکرت سنجیده می شود و قسمت دوم پرسشنامه به متغیر وابسته یعنی نگرش به حقوق شهروندی اختصاص دارد ، که بر اساس طیف لیکرت به سنجش آن می پردازیم. برای سنجش نگرش نیز ، گویه هایی در بُعد شناختی ، احساسی و عملی سنجیده شده است. متغیرهای زمینه ای بیشتر خواص جمعیت شناختی جمعیت را برای پی بردن به الگوهای خرده فرهنگی توضیح می دهد و شامل جنس ، سن ، وضع تأهل ، وضعیت تحصیلات ، شغل ، سطح درآمد و… می باشند . متغیرهای میانجی شامل متغیرهایی می باشد که باعث افزایش یا کاهش تأثیرات رسانه بر فرد می گردد و از آن جمله متغیر فعالیت مخاطب می باشد که با متغیرهای انتخابگری ، و همچنین نگرش فرد نسبت به رسانه ها با اعتبار رسانه و میزان واقعی بودن برنامه ها سنجیده می شود . که در بخش تعریف مفاهیم به توضیح بیشتر متغیرها می پردازیم .

۳-۴ تعاریف مفاهیم
۳-۴-۱ تعاریف نظری مفاهیم
۳-۴-۱-۱ متغیرهای مستقل : در این بررسی متغیرهای مستقل را میزان و نوع برنامه های مورد استفاده از تلویزیون تشکیل می دهند :
میزان مواجهه : بر پایه فرضیات ، یک بُعد از متغیر مستقل میزان مواجهه با تلویزیون۱۲ می باشد . طبق نظر ویندال ، استفاده از رسانه می تواند بعنوان بخشی از کل ساعات استفاده از نوع ویژه ای از محتوا تعریف شود.اینکه به چه میزان رسانه مورد استفاده قرار گرفته از سؤالات اساسی در پژوهشهای رسانه ای است . شاخصهای متعددی در رابطه با اندازه گیری تماشای تلویزیون مطرح می باشد . در برخی تحقیقات از پاسخگویان میانگین تماشا یا استفاده از رسانه در روزهای قبل سؤال شده است . یا برآورد از زمانی که صرف تماشای تلویزیون در طول یک دوره چندین روزه شده است (جانکی ، روبین ،۱۹۹۷ : ۱۱۵ ) در تحقیقات دیگری میزان مواجهه با محاسبه میانگین میان دو اندازه ، میزان تماشای تلویزیون در روز قبل و میزان تماشای تلویزیون دریک روزنوعی درهفته محاسبه شد (پوتر ،۱۹۹۴ :۴). در مطالعات دیگری بینندگان در دو گروه مصرف کننده زیاد و کم قرار داده شده اند چنانکه در تحقیقی گربنر از این روش استفاده نمود . علیرغم تنوعی که در عملیاتی کردن وجود دارد، مطالعات تلاش می کنند تا زمانی که در مقابل دستگاه تلویزیون صرف می شود سنجیده و تحلیل آنها روی کل مواجهه متمرکز بوده است . در این طرح تماشاگران در دو طبقه ، مصرف کنندگان کم ( تا ۱ ساعت در روز ) و زیاد ( بیش از ۱ ساعت ) قرار داده شده اند .
محتوای مواجهه
به منظور شناخت دقیق تر از محتوای انواع برنامه های تماشا شده در طول هفته برنامه ها در ۱۱ طبقه به شرح زیر گنجانده شده و به پاسخگویان ارائه می گردد تا ساعات تماشای هر برنامه بطور متوسط در طول هفته معین گردد :
۱ . اخبار ، گزارشها و تفاسیر خبری
۲.فیلمهای سینمایی و سریالهای ایرانی
۳.فیلمهای سینمایی و سریالهای خارجی
۴. مسابقات ورزشی ، علمی و هنری
۵. برنامه های علمی ( فیلمهای مستند ، سخنرانیها و میزگردها )
۶.برنامه های مذهبی اعم از اذان و مناجات ، خطبه های نماز جمعه ، سخنرانیهای مذهبی
۷..برنامه های کودک و نوجوان
۸. آگهی های تبلیغاتی
۹. برنامه های آموزشی ، درسی
۱۰. آگهی های فرهنگی- آموزشی (مثل آگهی های مربوط به مصرف بهینه سوخت ،بنزین?و..)
۱۱. برنامه های روان شناسی و مشاوره
۳-۴-۱-۲ متغیر وابسته
در این تحقیق نگرش به حقوق شهروندی بعنوان متغیر وابسته مورد بررسی قرار می گیرد .
شهروندی
یک موقعیت و پایگاه اجتماعی مدرن برای تمامی اعضای جامعه به مثابه عضویت اجتماعی است و حاوی مجموعه بهم پیوسته ای از وظایف و حقوق ، تکالیف ، مسئولیت های برابر و همگانی و فارغ از تعلقات قومی ، نژادی ، فرهنگی ، مذهبی و طبقاتی است که از طرف دولت نیز مورد حمایت قرار می گیرد و در نهایت منجر به حس تعلق اجتماعی به جامعه و مشارکت اجتماعی – سیاسی و برخورداری از امتیازات و منابع می شود .
شهروندی : پایگاه – منزلت – شأن اجتماعی اعطا شده از جامعه به افراد عضو
شهروندی : جایگاه برابر + حقوق و وظایف متناسب با جایگاه
شهروندی : حقوق + وظایف+ حمایت قانون و نظام سیاسی
حق آزادی
برخورداری از حق آزادی بیان ، آزادی اندیشه ، آزادی مالکیت ، آزادی انتخاب مذهب ، آزادی قلم و امثال اینها است . در نظریه مارشال ” شهروندی مدنی ” ناظر به برخورداری از حق آزادی با چنین مصادیقی است .
حق مشارکت
برخورداری از حق رأی و شرکت در ان
تخابات و مشارکت کردن در امور سیاسی جامعه است . ماشال ” شهروندی سیاسی ” را با چنین حقی نسبت می دهد .
حق رفاه
برخورداری از تأمین اجتماعی ، امنیت اجتماعی ، بهداشت و آموزش همگانی می باشد . در نظری مارشال ” شهروندی اجتماعی ” به مفهوم برخورداری جامعه از حق رفاه است .

۳-۴-۱-۳ متغیر واسط
متغیری ملموس و از نظر تجربی قابل اندازه گیری است که در یک رابطه وارد می شود و می تواند در تغییر آن رابطه به کار آید( ساروخانی ، ۱۳۷۳ : ۱۳۲ ) در این تحقیق چند متغیر به عنوان متغیرهای واسط یا متداخل در تأثیر تلویزیون در نظر گرفته شده است.
انتخابگری ( انتخاب آگاهانه و هدفمند ) : لوی و ویندال انتخاب را رفتار انتخاب کردن تعریف می کنند و آن را شرط اول برای مواجهه با رسانه می دانند که بدون درگیری و استفاده نیز وجود نخواهد داشت . در تحقیق استفاده و خشنودی ، انتخابگری ، ترجیح نوعی از محتوای رسانه است که مواجهه با دیگر محتواها را محدود می نماید(پرس ،۱۹۹۰ : ۶۸۲) انتخاب برنامه و کانال خاص ممکن است به علت عادت باشد یا برای ارضاء نیاز خاص و با هدف مشخص ، لذا باید اهداف انتخاب مشخص گردد . مواجهه با تلویزیون ممکن است رفتاری منفعلانه ، غیر انتخابی و غیر عمدی باشد اما در سطح بالایی ممکن است انتخاب و برای محتوای خاصی باشد و نه صرفاً یک فعالیت برای پرکردن اوقات . ( روبین ، پرس ، ۱۹۸۷ : ۶۹ )
در معنای دیگر از انتخابگری که از فعالیت مخاطب بدست می آید عنوان شده است که انتخابگری بطور سنتی رفتارهایی گفته شده است که مخاطب را به انتخاب برنامه هدایت می کند .مخاطب بطور هدفمند به جستجوی برنامه می پردازد . در این تحقیق انتخابگری با سؤالاتی از اینکه مخاطبین تا چه اندازه از ساعات پخش برنامه ها اطلاع دارند و از چه طریق اطلاعات فوق کسب می شود و بویژه روشهای برخورد با برنامه های تلویزیون و انتخاب از آن به چه ترتیب است ، سنجیده شده است .
انگیزه تماشا : نیازهای متفاوت به درجات متفاوتی از هدف و انگیزه دلالت دارند و باعث تفاوت در رفتار می شوند . بنابراین رفتار انگیزه دار ، ابزاری برای انجام یک هدف است . تفاوت در نیازها ، اهداف و انگیزه های افراد در استفاده از رسانه در دونوع جهت گیری ابزاری به رفتار رسانه ای فعال و هدفمند اشاره دارد که به انتخاب و استفاده از محتوای رسانه برای هدف خشنودی نیازهایی مانند جستجوی اطلاعات یا هیجان و یا تفریح منجر می شود . برعکس آن ، جهتگیری عادتی ، کمتر هدفمند و فعال است و در استفاده از رسانه و نه محتوای ویژه برای گذراندن زمان ، تمدد اعصاب ، فرار از مشکلات ، صرفنظر از محتوای آن بکار می رود . با فرض اینکه فعالیت و انگیزه روی تأثیرات رسانه ای اثر می گذارد ، رابین معتقد است که ماهیت متغیر فعالیت مخاطب در دو جهت گیری مذکور قرار دارد با این فرض که فعالیت مخاطب یک متغیر مداخله گر معنادار در استفاده از رسانه و تأثیرات آن می باشد . تماشای ابزاری ، سودمند و با هدف است . این نوع تماشا ، انتخابی و عمدی است . تماشای عادتی ، بی هدف است و برای تفریح و سرگرمی یا تمدد اعصاب و یا گذران وقت انجام می شود . این نوع تماشا ، غیر انتخابی و کمتر عمدی است . از نظر رابین تماشا کردن بی هدف ، بیشتر تکراری و عادتی است . در حالیکه تماشای با هدف ، انتخابی و عمدی است . مواجهه با تلویزیون ممکن است رفتاری منفعلانه ، غیر انتخابی و غیر عمدی باشد اما در سطح بالایی ممکن است انتخابی و برای محتوای خاصی باشد و نه صرفاً یک فعالیت برای پرکردن اوقات .
نگرش به تلویزیون : نگرش به تلویزیون از جمله متغیرهای دیگری است که می تواند در افزایش یا کاهش میزان تأثیر تلویزیون بر گرایشات و نگرش افراد به عنوان متغیر واسط عمل نماید . دو شاخص در سنجش نگرش پاسخگویان نسبت به تلویزیون بکار گرفته شد :
میزان واقعی بودن : یکی از ابعاد درگیری مخاطب با تلویزیون ، واقعیت درک شده از آن است . با آنکه بیشتر برنامه های تلویزیون نمایشی و داستانی است ، جنبه های زیادی از نمایشها مانند البسه ، چارچوب فیزیکی ، گفتگوها و موقعیت هایی وجود دارند که به زندگی واقعی شبیه می باشند و لذا بیشتر نظریه پردازان پیش بینی می کنند که تأثیر تلویزیون افزایش خواهد یافت، هنگامیکه محتوای ادراک شده از آن واقعی تر باشد .
اعتبار رسانه : از جمله عواملی است که باعث تأثیر کم یا زیاد پیام رسانه می شود . مخاطبین ، پیامهای ارائه شده از سوی یک منبع معتبر را خیلی بهتر و بیشتر از پیامی که توسط یک منبع غیر معتبر ارائه می شود می پذیرند . یکی از مهمترین شاخصهای اعتبار رسانه ، اهمیتی است که پاسخگویان در کسب اخبار داخلی و خارجی برای رسانه بعنوان یک منبع مورد رجوع قائل می باشند و لذا از آنان خواسته شد تا بگویند که مهمترین منبع کسب خبر آنان در وقوع حوادث مهم داخلی و خارجی کدامیک از رسانه ها می باشد .
متغیرهای جمعیت شناختی : در این تحقیق متغیر های جمعیت شناختی عبارتند از : سن ، جنس ، ، مذهب ،قومیت ،شغل ، درآمد سرپرست ، درآمد همسر سرپرست ، مخارج ماهانه ، پایگاه اقتصادی – اجتماعی ، منشأشهری داشتن ، وسیله رفت و آمد در شهر.
پایگاه اقتصادی – اجتماعی : این متغیر برای هر فرد در نمونه بر پایه اطلاعات از میزان ، میانگین میزان درآمد خانوار و مخارج ماهیانه آنان و نوع شغل محاسبه می گردد. اگر همسر سرپرست خانه دار باشد نوع شغل سرپرست خانوار ملاک قرار می گیرد .
درآمد: شامل پرداخت‌هایی است که معمولا ناشی از دستمزد حقوق یا سرمایه گذاری اس
ت ( گیدنز، ۱۳۷۹: ۷۴).
منشأ شهری داشتن : منظور سکونت در شهر در سالهای اولیه عمر می باشد که بر پایه فرایند اجتماعی شدن می تواند صفات و خصوصیات شخصیتی متفاوتی را در فرد در مقایسه با افراد با منشأ روستایی ایجاد کند . فرآیندی که به اجتماعی شدن معروف است ، در اصل فرایندی مربوط به یادگیری است . همه کودکانی که استعدادهایشان زیاد محدود نیست در تعاملات اجتماعی شرکت می جویند و سرانجام رفتارهای اجتماعی کسب می کنند . در این تحقیق زندگی در شهر در ده سال اولیه عمر مبنای منشأ شهری داشتن است .

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   حقوق مالکیت فکری، کشورهای در حال توسعه

شاخص سازی
در این تحقیق نگرش به حقوق شهروندی به عنوان متغیر وابسته مورد بررسی و سنجش قرار گرفته است. نگرش نظام بادوامی از ارزشیابیها یا سازمان بادوامی از باورهاست که شامل سه عنصر شناختی ، عاطفی و احساسی ، آمادگی برای عمل می شود . اجزای نگرش با یکدیگر همبستگی دارند . بدین معنی که شناختهای فرد درباره چیزی ، از احساسات او درباره آن چیز و از تمایلات برای عمل نسبت به آن چیز تأثیر می پذیرد. لذا در تحقیق حاضر این ابعاد نگرش در خصوص شهروندی مورد بررسی قرار گرفته است . حقوق شهروندی بنا به تعریف ارائه شده از مارشال به سه بخش حقوق مدنی ، حقوق سیاسی ، حقوق اجتماعی تقسیم شده است ، که هرکدام از این ابعاد با گویه هایی که در بخش تعاریف عملیاتی ارائه شده است ، سنجیده می شوند . گردآوری گویه ها و شاخص ها از طریق مطالعه و بررسی و جمع آوری نظرسنجی ها و پرسشنامه هایی که توسط سازمان صدا وسیما و شهرداری و…. انجام گرفته بود ، صورت پذیرفت . البته شایان ذکر است که در این گویه ها با مشورت اساتید، برای تطبیق با متغیرهای مورد سنجش در رساله حاضر تغییراتی نیز داده شده است .

۳-۴-۲ تعاریف عملیاتی مفاهیم
۳-۴-۲-۱ متغیر مستقل : استفاده از تلویزیون
جدول ۳-۱ تعریف عملیاتی استفاده از تلویزیون
مفهوم
ابعاد
شاخصها
سطح سنجش

استفاده از تلویزیون

میزان مواجهه

تماشای تلویزیون در طول هفته
فاصله ای

تماشای تلویزیون در روز تعطیل و غیر تعطیل
فاصله ای

تماشای تلویزیون در شب و روز گذشته

فاصله ای

تماشای برنامه های آموزشی
فاصله ای

میزان تماشای هریک ازشبکه های تلویزیون
فاصله ای

نحوه مواجهه

برنامه های علمی(فیلمهای مستند،سخنرانیهاومیزگردها)
فاصله ای

برنامه های آموزشی – درسی
فاصله ای

اخبار و گزارشها و تفسیر خبری
فاصله ای

برنامه های روان شناسی و مشاوره
فاصله ای

فیلمهای سینمایی و

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید