دانلود پایان نامه

نقش ادارک حسی و کارکرد جمعی و شخصی آن ها در درک فضا، نزد فرهنگ های گوناگون موضوع کتاب ادوارد تی هال تحت عنوان “بعد پنهان” است.
مقاله “Haptic design” به طور اختصاصی به بررسی حس لامسه و پارامترهای طراحی بر اساس این حس پرداخته شده است. در مقاله “Blindness and multi-sensoriality” با توجه به اینکه افراد نابینا توانایی خاصی در ارتباط برقرار نمودن با محیط از طریق حواس غیربصری خود دارند به معماری چند حسی پرداخته شده است و با ذکر نمونه موردی به بررسی این ویژگی و کیفیت آن در معماری پرداخته شده است.
در زمینه طراحی فضا با توجه به ادراکات حسی و غنای حسی فضا بیشتر به پژوهش جهت ارتقای محیط های آموزشی مخصوص به نابینایان پرداخته شده است. در این پژوهش سعی بر آن است تا با استفاده از پارامترها و معیار های طراحی در نظر گرفته شده برای نابینایان امکانات ویژه ای برای درک عمیق تر استفاده کنندگان از فضاهای عمومی ایجاد کنیم .
۱-۵- فرضیه
فرضیه اصلی : تقویت غنای حسی در طراحی فضا موجب ایجاد حس تعلق می شود.
فرضیه فرعی: توجه به جنبه های مختلف احساسی و ادراکی در طراحی امکانات ویژه ای برای درک عمیق تر فضا را به وجود می آورد.
۱-۶- اهداف و سوالات تحقیق
– بالا بردن کیفیت فضای تجاری با نوعی طراحی که حس تعلق به مکان را در فضا ایجاد می کند.
– پارامترهای فضاسازی جهت ادراک غیربصری محیط چیست؟(شامل عوامل فضاسازی که خود امکان دیده شدن دارند و عوامل که خود عامل سازنده فضا که امکان رویت ندارند.)
– غنای حسی چگونه موجب تقویت خاطره ذهنی از فضا می شوند؟
– فضا به عنوان یک کالبد چگونه می تواند کیفیات روحی خاصی را در افراد بوجود آورد؟
– مفاهیمی مانند فضای مکث و حرکت در فضای غیر بصری چگونه نمود پیدا می کنند؟
– چگونه می توان از اصول زیبایی شناسی نابینایان در طراحی فضا بهره برد؟
– چه عواملی در ایجاد حس مکان موثرند و ادراک حسی در چه جایگاهی از این کیفیت قرار می گیرد ؟
۱-۷- روش گردآوری اطلاعات و روش تحقیق
روش مورد استفاده در این پژوهش، تحقیق کیفی با رویکرد کاربردی است. ابزارهای مورد استفاده در این تحقیق شامل کتاب ها و مقالاتی هستند که در زمینه ادراک انسان از محیط و حس مکان موجود است. همچنین بهره گیری از منابعی که در مورد ادراک نابینایان و نحوه برخورد آنها با محیط کالبدی موجود است، به منظور بدست آوردن متغیرهای تأثیرگذار ادراک غیر بصری کاربران، بررسی میدانی در مورد علاقه و توجه مردم عادی به عواملی که موجب ایجاد درک توسط حواس پنجگانه می شوند، صورت گرفت و در نهایت تحلیل عاملی پرسشنامه ها توسط نرم افزار SPSS انجام شد.

فصل دوم

مبانی نظری تحقیق

۲-۱- مقدمه
بازار به مثابه عرصه فرهنگی و اجتماعی همواره مکانی برای بخشی از فعالیت های انسان اجتماعی بوده است. در حقیقت، بازار از دیرباز مکانی بود که حاصل فعالیت های انسانی در آن مبادله می شده است. بازار مکانی است که در آن تبادل فرهنگی و مبادله محصولات و ارتباطات انسانی توأما انجام می شود. و به تعبیری، بازار مکانی است که اقشار و طبقات و گروه های مختلف اجتماعی، قومی، نژادی و فرهنگی در ارتباط با یکدیگر قرار گرفته و به شکل ناخودآگاه یکدیگر ار تحت تأثیر قرار می دهند و باعث اشاعه عناصر و پدیده های فرهنگی از یک حوزه فرهنگی به حوزه های فرهنگی دیگر می شود(عسگری خانقاه، ۱۳۸۰).
مطالعه و تفحص فرهنگی-اجتماعی در فضای بازارهای سنتی دقیقا نشان دهنده حضور پررنگ و برجسته عناصر فرهنگی و اجتماعی در محیطی ظاهرا اقتصادی است.در فضای شهری امروزی، مراکز خرید جذابیتی آنچنانی برای شهروندان ندارند اغلب صرفا جنبه اقتصادی یافته اند. حیات شهری در کالبد آن ها جاری نیست و تعاملات اجتماعی سازنده برقرار نمی شود. با احیای بازارهای سنتی شهرها و الگو برداری از مفاهیم اصیل آنها در طراحی و ساخت فضاهای شهری امروزی جذابیت فضاهای شهری را افزایش و حضور مردم در این مکان ها پررنگ تر نماییم. حضور مردم افزایش تعاملات اجتماعی را در برداشته و بازار به مثابه مکان عرصه اجتماعی و فرهنگی برای انسان اجتماعی خواهد بود( بهزادفر۱۳۸۸، ۱۲). فعالیت های شکل گرفته در فضاهای جمعی ضامن زندگی و کارکرد مناسب این فضاها هستند. فضاهای مطلوب شهری امکان حضور بیشتر افراد در فضا را فراهم می آورند. فضای مطلوب شهری دارای ابعاد انسانی و کالبدی مطلوب هستند(عباس زادگان ۱۳۸۴، ۶۹).

۲-۲- تاریخچه مراکز تجاری
مراکز تجاری قلب شهرهای امروزند. این مجموعه ها کاربریهای بسیار متنوعی همچون تجاری، اداری، ورزشی، تفریحی و غیره را در بر میگیرند و هر روز پیچیده تر و وسیع تر می شوند. مراکز تجاری عموما پذیرای قشر مشخصی از اجتماع هستند و این ویژگی، تبدیل آنها را به پاتوق و محل تجمع و زندگی اجتماعی تقویت می کند. اگرچه در مراکز خرید کاربریها و فروشگاه های متنوعی به چشم می خورند، همزیستی و تمرکز فعالیتهای تجاری موجب می شودضوابط مدون یا قواعد عرفی مشخصی بر این شبه اکوسیستم های کوچک حاکم شود. مراکز تجاری بزرگ و پیچیده ی امروزی که سطح زیربنای آنها گاه از صدهزار متر مربع بیشتر است، سیر تحولی طولانی دارند(نادری ۱۳۸۶).
۲-۲-۱- فضاهای تجاری اولیه
اولین اقدامات عملکردی شناخته شده برای خرید و فروش محصولات، بازارهای سرباز یا غرفه های موقتی بودند الگوی رایج در آنها را چه به لحاظ عملکردی و جه
لحاظ کالبدی و رفتاری می توان با بازارهای هفتگی امروزی مقایسه کرد(Guedes,1979:111).
۲-۲-۲- فضاهای تجاری در یونان باستان
به طور کلی در منابه مختلف معماری آگورای یونانی به عنوان فضای مسقف و محصور دارای دو عملکرد اصلی معرفی شده است؛ عملکرد «اجتماعی-سیاسی» و «محل بازار شهر». حتی در منابعی معادل محل بازار شهر دیده می شود. ارسطو نسبت به عملکرد تجاری آگورا می گوید:” …که نه مردم در آن حق دادوستد داشته باشند و نه بزرگان و پیشه وران به آن راه یابند مگر آنکه فرمانروایان ایشان را به آنجا فراخوانند.”(فلامکی۱۳۸۵، ۷۲)
به تدریج که یونانیان مراحل متفاوتی از زندگی سیاسی-اجتماعی را تجربه می کنند، آگورا مؤلفه هایی از تحرک اجتماعی و اقتصادی را می پذیرد و از طرفی فضاهای دیگر، در نقاطی دیگر و در رابطه با شالوده اقتصادی و بازرگانی آن بوجود می آیند و برگزاری ارتباط میان شهروندان را از قالب محدوده فضایی آگورا به تنهایی خارج می کنند. چنانچه در آتن شکل گیری بازار قیصر در فرم مرکزی در شرق آگورا در دوره هلنی می بینیم(فلامکی۱۳۸۵، ۷۲).
در شهرهای طراحی شده مثل پرینه، محل آگورا تا حد امکان در مرکز فیزیکی شهر واقع شده بود و نیز گاهی آگورا حد فاصل میان دروازه شهر و آکروپلیس بود که در آتن به وضوح دیده می شود. در شهرهای بندری مثل میلتوس نیز موقعیت مرجح ااقتصادی بندر موجب شکل گیری آگورا در کنار آن می شود(موریس ۱۳۸۴ ، ۴۲).
آگورا توسط ساختمان های شهری احاطه شده بود که این ساختمان ها در طبقخ همکف، مغازه هایی دائمی را در خود جای داده بودند که شکل گیری این الگو مقادن با قرن ۵ قبل میلاد است. الگوی سازماندهی فضاهای تجاری در آن زمان بدین طریق بود که مغازه ها بین انبار یا کارگاه و مسیر پیاده مقابل خود قرار داشتند. بین مسیر محلی برای ایستادن خرید و فروشندگان جهت انجام اعمال تجاری بود(Gueduse,1979:112).
۲-۲-۳- فضاهای تجاری در روم باستان
فوروم را رومیان نه در تقابل با یونانیان بلکه در هماهنگی با نظام اداری شهرهای خود و برای جئابگویی به نیازهای خاص زندگی جمعی شان ساختند و همانند یونانیان، هرگز نتوانستند شکلی یکپارچه و قالبی برابر برایش بسازند(فلامکی۱۳۸۴ ، ۷۴). فعالیت های اصلی که در فوروم صورت می گرفت عبارتند از بودند از : برگزاری امور اداری شهروندان، انجام امور تجاری و سیاسی و گاه بخشی از امور مذهبی. فوروم ها در سرزمین های وسیع زیر سلطه رومیان شکل و کاربردی برابری نداشتند. گاه بیشتر به امور تجاری می پرداختند تا جایی که فعالیت های دیگر کاملا فرع بر آنها شمرده می شدند و گاه چندان به تشریفات اداری اختصاص می یافتند که موجودیتشان به یک مجموعخ مونومنتال تبدیل می شد(فلامکی۱۳۸۴ ، ۷۴)).
چنانچه به نظر می رسد فضاهای تجاری در شهر رم، به عنوان نماد تمدن روم، اکثرا مغازه های کوچکی در طبقات همکف اینسولاها بودند اما تمرکز اصلی بازار، پیرامون میادین شهر و بخصوص فوروم تراجان بوده است(موریس ۱۳۸۴، ۷۲).در دوره امپراطوری، ساختمان های شهری و مذهبی جای مغازه ها را در فوروم گرفتند و این اقدام، مغازه ها با از دست دادن موقعیت برتر خود در میدان شهر به جای دیگر از شهر منتقل شدند که به صورت گروهی فضای تقریبا بشکل امروزی بازار را شکل می دادند(Guedes,1927:112).
بازار تراجان بهترین نمونه به لحاظ یک معماری شایان توجه فضاهای تجاری در رم بود که در اوایل قرن دوم بعد از میلاد در مجموعه فوروم تراجان ساخته شد. این مرکز در کانسپت فرمی هود شبیه بازار های امروزیبود. مغازه های شخصی که در ایتالیا با نام تبرنا مشهور است کانتری برای خرید و فروش در جلو و انبار در پشت و گاها در طبقه ی بالای مغازه داشت. مغازه ها با این خصوصیت فضایی تا پایان قرن ۱۷ در سرتاسر اروپا رایج بودند(Guedes,1927:112).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   راهکاهای افزایش توانایی مطالعه

۲-۲-۴- فضاهای تجاری در قرون وسطا
به طور کلی امکانات تجارت که علت وجود اصلی شهرهای قرون وسطی محسوب می شود به چند صورت در این شهرها تأمین شده بود و انواع فضای تجاری هم در شهرهای طراحی شده و هم در شهرهای با رشد طبیعی وجود داشت: نخست، فضای باز مختص بازار که معمولا در مرکز شهر یا در نزدیکی آن بود؛ دوم، منطقه تجاری در قسمت عریض تر خیابان اصلی شهر. پاول زوکر از دو نوع فضای تجاری دیگر در شهرهای با رشد طبیعی نام می برد؛ گسترش افقی خیابان اصلی و همچنین میدانی در کنار دروازه شهر.
شکل کلی این میدان در شهرهای از پیش طراحی شده، اساسا فضایی خالی در یک بلوک شبکه شطرنجی است که از چهارسو توسط خیابان هایی احاطه شده است. در قاره اروپا ساختمان های پیرامون فضای بازار، تقریبا هم ارتفاع بوده و طبقه همکف این ساختمان ها بوسیله راهروی مسقفی که بر روی خیابان ها کشیده شده و در تمامی اضلاع میدان تداوم داشت، یکنواخت و هم شکل بود. خیابان تجاری در شهرهای از پیش طراحی شده کمتر به چشم می خورد و در باستیدها اصولا وجود خارجی و نه خیابان های تجاری، هیچ یک از این توصیفات دقیق پیروی نکرده اند. هیچ دو طرفی مشابه نبوده و هر یک خصوصیات فضایی خاص خود را دارا بودند.
در چند نمونه از شهرهای رومی مبدا دیده شده که فضای تجاری در محل فوروم قدیم ایجاد شده است. اما معمولا علت موقعیت فضای تجاری مرکزیت آن در روستایی بود که رشد کرده و به تدریج به شهر تبدیل شده بود. در شهرهایی که به صورت طبیعی در اثر رشد دهکده های پیشین و یا مراکز دادوستد و غیره بوجود آمده اند، از آنجایی که تردد عامل حیاتی رشد شهر محسوب می شود، خیابان اصلی شهر به صورت طبیعی به مید
ان بازار تبدیل می شود. خیابان تجاری در تمامی کشورهای اروپایی متداول بوده و احتمالا بهترین نمونه های آن در آلمان، اتریش و سوئیس هستند.مکان منطقی دیگر برای توسعه تجارت بالافاصله پس از ورود به شهر و در کنار دروازه بود. هرچند این نوع اخیر بازار در شهرهای قرون وسطایی در کمتر موردی به مهم ترین بازار شهر تبدیل شد( موریس،۱۳۸۴: ۱۰۷-۱۰۹).بازارهای شرقی سرپوشیده ی اصفهان، قاهره و سمرقند که مجموعه های وسیع و پیچیده با کاربریهای متنوع تجاری و خدماتی بودند، نزدیک ترین نمونه ها به مراکز خدماتی امروزی دوران ماقبل مدرن هستند(نادری، ۱۳۸۶).
۲-۲-۵- انقلاب صنعتی
۲-۲-۵-۱- مغازه ها
در غرب یکی از مراحل مهم گذار از مراکز تجاری قرون وسطایی به مجموعه های امروزی، پیدایش مفهوم فروشگاه یا مغازه به صورت امروزی آن است. اولین مغازه های ردیفی که جلوی آنها بسته بود و ویترین داشت در اواخر قرن هفدهم در هلند، در اوایل قرن هجدهم در فرانسه و در انگلستان نزدیک به نیمه ی این قرن ظاهر شدند. ویترین این مغازه ها نخست به دلیل محدودیت ابعاد جام شیشه از قطعات کوچک شیشه ای تشکیل می شد، ولی در آغاز قرن نوزدهم که جام شیشه به ابعاد ۵/۲ در ۲/۱ ساخته شد دکانهایی شبیه به مغازه های امروزی ساخته شدند(نادری، ۱۳۸۶).
۲-۲-۵-۲- شکل گیری پاساژهای خرید
در روند شکل گیری فضاهای تجاری در طول تاریخ، شاهد شکل گیری پاساژهای خرید هستیم. پاساژهای خرید، فضاهای شکل گیری فضاهایی همچون خیابان مسقف هستند که در قرون وسطی در سرتاسر اروپا رایج بودند. مشتریان و فروشندگان در این فضا از مسائل اقلیمی در امان بودند. قرارگیری مغازه ها و غرفه ها زیر یک سقف مشترک در شهر لندن و با تغییر سلطنت در کشور انگلستان در سال ۱۵۶۶ صورت گرفت؛ البته پنین خیابان های خرید با یک سقف مداوم، تا اواخر قرن ۱۸ دیده نمی شود. بیست مورد از این نوع خیابان های خرید با سقف یکپارچه در شهر پاریس میان سال های ۱۷۹۰-۱۸۶۰ ساخته شد. پاساژ دیوکارئیه قدیمی ترین پاساژ با سقف شیشه ای در پاریس باقی مانده است. این پاساژ دو طبقه، به طور متوسط ۷۰/۲ متر پهنا دارد.
در کشور انگلستان بهترین نمونه از این نوع فضاهای تجاری یکی پاساژ سلطنتی بود که کار ساخت آن در سال ۱۸۱۸ توسط نش و ریپتون به پایان رسید و دیگری پاساژ برلینگتون بود که کار ساخت آن در سال ۱۸۱۹ توسط وار اتمام یافت . هر دو نمونه ی ذکر شده در شهر لندن قرار داشتند.
مسیر سرپوشیده باشکوه و بزرگی که توسط پاکستن به سبک ویکتوریایی، برای شهر لندن برنامه ریزی شده بود هرگز اجرا نشد. با وجود اینها این مسیر ۱۰ مایل طول و سقف شیشه ای آن ۳۳ متر ارتفاع

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید