رژیم‌های ارزی شناخته شده در جهان

تجربه‌ی بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که نرخ تورم بالا و بی‌ثبات، تاثیرات منفی شدیدی بر اشتغال و رشد تولید به جای می‌گذارد. به‌علاوه در شرایط تورمی، نگهداری کالاها و پول خارجی به جای پول داخلی، مانند جایگزینی تلقی می‌شود که قادر به ذخیره‌سازی ارزش پول است. پول کشورهایی که از نرخ تورم نوسانی و بالایی برخوردارند، واحد محاسبه‌ای ضعیفی است؛ چرا که تورم، موجب تخریب قیمت‌های نسبی می‌گردد و محاسبات حسابداری و قراردادهای مالی را در عمل مشکل می‌کند. یک پول قابل مبادله و تبدیل، پولی است که آزادانه بتواند با پول‌های خارجی در نرخ مبادله واحدی مبادله گردد. با ذکر این مقدمه به بررسی تعدادی از رژیم‌های ارزی شناخته شده اشاره می‌نماییم.

 

۲-۴-1- نظام واحد پولی طلا[1]

نظام واحد پولی طلا از سال 1880 میلادی تا شروع جنگ جهانی اول در بسیاری از کشورها مورد استفاده قرار می‌گرفت. در این سال‌ها، علی‌رغم اتخاذ سیاست‌های حمایتی از جانب برخی از کشورها، تجارت آزاد و حرکت سرمایه بین‌المللی، بدون مشکل از نظام واحد پولی طلا استفاده می‌کردند. در نظام مزبور، ارزش پول کشورهای مختلف با قیمت ثابت داده شده‌ای نسبت به طلا تعیین شده بود. با این حال، بسیاری از اقتصاددانان، تا اوایل دهه 1980، امید داشتند که این نظام دوباره برقرار شود تا جایی که در اوایل کابینه ریگان کمیسیونی مسئول پیگیری احیای احتمالی مجدد آن شد.

 

۲-۴-2- نظام نرخ‌های ارز انعطاف‌پذیر

با شروع جنگ جهانی اول، نظام اقتصادی بین‌المللی نیز با نوسانات زیادی روبرو شد و موازنه‌ی تجاری کشورها به‌هم خورد. به این جهت، بسیاری از کشورها قادر به ادامه‌ی نظام واحد پولی طلا نبودند. اغلب کشورها مقرراتی را که برای نظام مزبور وضع شده بود نادیده گرفته و برای تعدیل مشکلات به‌وجود آمده در تراز خارجی خود به کاهش شدید ارزش پول مبادرت ورزیدند که به این جهت نظام پولی بین‌المللی از سال 1914 تا سال 1923 میلادی با نوسانات زیادی روبرو شد.

 

۲-۴-3- ثبات ارزش پول‌ها

با فروکش نمودن شعله‌های جنگ جهانی اول و ثبات نسبی در تجارت جهانی و هم‌چنین به دنبال همکاری‌ها و تلاش‌های بین‌المللی، ارزش پول کشورها بار دیگر از ثبات نسبی برخوردار شد. کشورها برای ارزش‌یابی پول‌های خود از نرخ‌های ارز قبل از جنگ استفاده نمودند. البته، در این دوران ارزش برخی از پول‌ها واقعی نبود و «ارزش‌گذاری بیش از واقعیت» پول‌ها باعث ایجاد اختلالات دوباره در تراز پرداخت‌های کشورها و متعاقباً بروز مشکلات عدیده‌ی اقتصادی برای آن‌ها شد. با این حال، طی سال‌های 1928- 1923 ثبات نسبی در ارزش پول‌ها به وجود آمد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   رابطه درآمدهای نفتی و متغیرهای کلان اقتصاد

 

۲-۴-4- نوسان دوباره ارزش پول‌ها

«ارزش‌گذاری بیش از واقعیت» پول‌ها از یک طرف و شروع منازعات بین‌المللی از سوی دیگر منجر به نوسان ارزش پول‌ها در بازارهای ارز خارجی شد. طی سال‌های 1944- 1930، تحولات زیادی در نظام پولی بین‌المللی مشاهده شد. برخی از کشورها برای جلوگیری از نوسانات شدید پول‌های خود، مراکز پنهانی تشکیل دادند تا به هنگام عدم توازن تجاری و کاهش اجباری ارزش پول، جلوی کاهش ارزش پول داخلی گرفته شود. برخی از کشورها پول خود را به پوند استرلینگ انگلستان قفل کردند که این امر منجر به ایجاد «منطقه پوند استرلینگ» شد. برخی دیگر از کشورها، مانند فرانسه، همان سیاست واحد پولی طلا با نرخ‌های ارز گذشته را ادامه دادند و به «بلوک طلا» مشهور شدند. فرانسه نیز برای مقابله با کسری تراز پرداخت‌ها، برای اولین بار به منظور کاهش واردات، سیاست «سهمیه وارداتی» را اتخاذ نمود. استفاده از سیاست تحدید تجارت برای حمایت از صنایع داخلی نبود، بلکه برای تصحیح تراز پرداخت‌ها صورت گرفت. در نهایت، این کشور مجبور شد، در اواسط دهه 1930، از سیاست کاهش ارزش پول برای مقابله با مشکلات تراز پرداخت‌ها استفاده نماید، اما برای پیش‌گیری از مقابله به مثل کشورهای آمریکا و انگلستان، معاهده‌ای میان فرانسه و آن دو کشور به امضا رسید که به «موافقت‌نامه دوجانبه» مشهور است. این موافقت‌نامه به فرانک فرانسه اجازه کاهش ارزش را بدون هرگونه اقدام تلافی‌جویانه می‌داد. اما عمر آن بسیار کوتاه بود و با شروع جنگ جهانی دوم و اختلال شدید در نظام تجاری بین‌الملل، فرانسه نیز مانند سایر کشورها از نظام «کنترل ارزی»[2] استفاده نمود.

 

۲-۴-5- نظام پولی برتن وودز

بعد از جنگ جهانی دوم، اقتدار طلا در نظام پولی بین‌المللی کاهش یافت و به جای آن دلار از استحکام و قدرت بیشتری در بازار ارز خارجی برخوردار شد. در این نظام، کشورها ارزش پول خود را به دلار قفل کرده بودند. در حالی‌که، ارزش دلار نیز با برابری یک اونس طلا برابر 35 دلار، به طلا قفل شد. در این نظام، کشورها بدهی‌های خود را به دلار می‌پرداختند و از دلار برای ذخایر بین‌المللی استفاده می‌کردند تا بعداً آن را با طلا معاوضه کنند. این سیستم به استاندارد مبادله طلا یا پایه طلا معروف گردید. بالاخره در اوایل دهه 1970، مشکلات تراز پرداخت‌های ایالات متحده و عدم قابلیت تبدیل دلار به طلا منجر به سقوط نظام برتن وودز و شناور شدن بسیاری از پول‌ها در بازار ارز خارجی شد.

 

 1 Gold Standard

 1 Exchange Control Regime

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید