دانلود پایان نامه

برای شاخص­های نابرابری ویژگی هایی را برشمردند که در حالت کلی دارا بودن تعداد بیشتری از این ویژگی­ها، موجب ارجحیت یک شاخص بر شاخص دیگر می­شود. دالتون[1] (1920) هفت ویژگی زیرا را برای یک شاخص نابرابری مطلوب معرفی کرد:

1- اصل انتقال (اصل پیگو-دالتون): طبق این اصل، اگر مقداری از درآمد یک فرد جامعه به فرد دیگری انتقال یابد، در صورتی که به ترتیب، تفاوت درآمد بین دو فرد درگیر انتقال افزایش یا کاهش پیدا کند و یا بدون تغییر بماند، شاخص نابرابری درون توزیعی نیز باید افزایش یا کاهش پیدا کرده  و یا بدون تغییر بماند.

2- اصل عدم حساسیت نسبت به تغییر متناسب کلیه درآمدها ( اصل استقلال از میانگین درآمد جامعه):

بر مبنای این اصل، در صورتی که درآمد کلیه افراد جامعه مورد بررسی به یک نسبت افزایش یا کاهش یابد، شاخص نابرابری درون توزیعی نباید هیچگونه تغییری کند. به عبارت دیگر، اندازه شاخص باید مستقل از مقیاس اندازه گیری درآمد، میزان نسبی درآمد و میانگین درآمد افراد جامعه باشد.

3- اصل حساسیت نسبت به تغییر برابر کلیه درآمدها: بر پایه این اصل، در صورتی که به درآمد کلیه افراد جامعه، مقدار درآمد مشخصی اضافه شود، اندازه شاخص نابرابری درون توزیعی باید کاهش یابد و برعکس.

4- اصل عدم حساسیت نسبت به تغییر متناسب تعداد افراد کلیه گروه ها و سطوح درآمدی: طبق این اصل، اگر تعداد افراد کلیه گروه ها و سطوح درآمدی یک الگوی توزیع درآمد به یک نسبت تغییر کند، اندازه شاخص نابرابری درون توزیعی نباید تغییر کند، به عبارت دیگر، شاخص باید مستقل از تعداد افراد مورد بررسی باشد.

5- اصل تقارن[2]: بر اساس این اصل، شاخص نابرابری درون توزیعی تنها باید به توزیع درآمد ها بستگی داشته و با سایر ویژگی های افراد مانند ثروت، سواد، جایگاه اجتماعی و غیره ربطی ندشته باشد.

6- اصل بهنجار سازی[3]: دامنه شاخص نابرابری درون توزیعی باید در فاصله  باشد. اندازه شاخص در حالت برابری کامل (نابرابری کامل) توزیع درآمد، مساوی صفر (یک) خواهد بود.

7- اصل عملیاتی[4]: شاخص نابرابری درون توزیعی باید برآوردی نامبهم، مستقیم و منحصربه فرد از نابرابری درآمد باشد. به عبارت دیگر، همه پژوهشگرانی که از توزیع درآمد برازش شده یا مشاهده شده استفاده می کنند، مستقل از درجه حساسیت ذهنی شان، اندازه شاخص نابرابری معنی را فراهم آورند.

حال به معرفی چند شاخص نابرابری می پردازیم؛ شاخص های نابرابری توزیع درآمد را می توان در قالب دو نوع تقسیم بندی کرد:

الف) شاخص های عینی: شاخص هایی که به طور مستقیم و صریح از مفاهیم رفاه اجتماعی و قضاوت های ارزشی مبتنی بر آن استفاده نمی­کنند و عمدتاً ابزارها و معیارهای آماری هستند که برای اندازه گیری پراکندگی صنعت مورد مطالعه بین افراد جامعه مورد نظر به کارگرفته می شوند. از عمده ترین شاخص های عینی می توان به شاخص های زیر اشاره کرد (رنگریز،خورشیدی،1377):

  • شاخص دامنه تغییرات نسبی
  • شاخص هرفیندال
  • شاخص انحراف از میانگین نسبی[5]
  • شاخص های اتتو-فریگی
  • شاخص های نابرابری چندک ها
  • شاخص های نابرابری میانگین ها
  • شاخص ضریب پراکندگی
  • شاخص واریانس و انحراف معیار لگاریتم درآمدها
  • شاخص تایل[6]
  • شاخص ضریب جینی[7]

( چگونگی بدست آوردن شاخص ها در پیوست آورده شده است).

ب) شاخص های قیاسی: شامل آن شاخص نابرابری درآمد است که نابرابری درآمد یک جامعه و رفاه­اجتماعی آن را مستقیماً به یکدیگر مربوط دانسته و حداکثر رفاه اجتماعی را متناظری با حالتی را توزیع درآمد می­داند که کل درآمد جامعه به طور مساوی بین افراد آن تقسیم شده باشد. به این ترتیب، با اندازه گیری میزان کاهش رفاه اجتماعی حاصل از توزیع نامتعادل درآمد بین افراد جامعه، میزان نابرابری درآمد را برآورد می کند. از این رو انتخاب تابع رفاه اجتماعی مناسب درکانون اهمیت اندازه گیری این شاخص ها قرار دارد. مهمترین این شاخص ها عبارتند از:

  • شاخص دالتون[8]
  • شاخص اتکینسون[9]

(رنگریز،خورشیدی،1377)

2-9-1- شاخص نابرابری مورد استفاده در این پژوهش

بدون شک می توان گفت در بررسی های توزیع درآمد، ضریب جینی متداول ترین شاخص نابرابری درآمد است و به همین دلیل از جنبه های مختلف و گوناگون تعبیر و تفسیر شده است.

از نظر آماری، ضریب جینی عبارتست از نسبت اندازه نابرابری توزیع درآمد مورد بررسی به حداکثر اندازه نابرابری درآمدی ممکن در یک توزیع درآمد کاملاً نابرابر.

از نظر ترسیمی، ضریب جینی عبارتست از نسبت مساحت لورنز( سطح بین منحنی لورنز توزیع درآمد و خط برابری کامل توزیع درآمد) به مساحت مثلث زیر خط برابری کامل توزیع درآمد. بنابراین اندازه ضریب جینی یک الگوی توزیع درآمد، مساوی دو برابر مساحت لورنز آن توزیع است.

از نظر روانی، هر فرد جامعه مورد بررسی در مقایسه درآمد خود با درآمد هر یک از افراد دیگر جامعه هنگامی که متوجه شود که در مقایسه دیگران دارای درآمد کمتری است، دچار تأثر و افسردگی می شود. حال اگر میزان و اندازه این تأثر و افسردگی متناسب با تفاوت این درآمدها از یکدیگر گرفته شود، ضریب جینی عبارتست از میانگین مجموع کلیه این تأثرات و افسردگی ها برای تمام جفت درآمد های ممکن مربوط به همه افراد جامعه است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   شیخ صدوق

از این دیدگاه ضریب جینی به این ترتیب نیز بیان شده است که در صورت وجود حق انتخاب بین درآمد فعلی و هر درآمد دیگر، کلیه افراد جامعه آن درآمدی را انتخاب می کنند که میزان آن بیشتر است. در نتیجه، از این حق انتخاب منفعتی را به دست می آورد که ضریب جینی عبارتست از متوسط منفعت مورد انتظار کسب شده توسط هر یک از افراد جامعه، بر اثر داشتن حق انتخاب قرار گرفتن به جای هر فرد دیگر جامعه، تقسیم بر میانگین درآمد جامعه (حداکثر اندازه این منفعت) است (داوری دولت آبادی، 1388).

با وجود اینکه ضریب جینی متداول ترین شاخص نابرابری توزیع درآمد است، اما این شاخص کاستی­هایی هم دارد که عبارتند از:

1- این شاخص نه تنها نسبت به انتقالات درآمدی در همسایگی مرکز منحنی لورنز دارای حساسیت نیست و به عبارت دیگر،انتقالات درآمدی در این قسمت از الگوی توزیع درآمد، بر اندازه ضریب جینی تأثیر نمی­گذارد، بلکه حداکثر وزن و اهمیت را هم به انتقالات درآمدی در همسایگی نمای توزیع می دهد و به تدریج که درآمد افزایش یا کاهش می­یابد، این وزن و اهمیت تنزل می­کند. به بیان دیگر به انتقالات درآمدی در کرانه های توزیع درآمد وزن کمتری نسبت به انتقالات درآمدی در همسایگی نما می دهد.

2- ضریب جینی تا جایی معیار و شاخص مناسبی برای رتبه بندی توزیع درآمدها است که منحنی لورنز توزیع­های درآمدی همدیگر را قطع نکنند، لیکن چنانچه منحنی لورنز توزیع های درآمدی همدیگر را قطع کنند، ضریب جینی ممکن است رتبه بندی نادرستی را با توجه به قضاوت ها و ملاک های ارزشی مربوط به نابرابری­درآمد ارائه کند و حتی مقدار یکسانی را برای توزیع های درآمدی متفاوت، نشان دهد.

3- اشکال دیگر این شاخص آن است که اصل حساسیت نسبی در آن صدق نمی­کند، به عبارت دیگر اندازه این شاخص به درآمد افرادی که انتقال درآمدی بین آنان انجام می شود، بستگی ندارد. به این معنی که حساسیت شاخص نسبت به انتقال درآمدی، همگام با افزایش درآمد افراد درگیر انتقال ترقی می­کند تا به حداکثر خود در نقطه نمای الگوی توزیع می رسد و سپس با افزایش مجدد درآمدها، به تدریج از مقدار آن کاسته می شود. میزان حساسیت نسبی ضریب جینی به انتقالات درآمدی بین افراد جامعه بستگی به تعداد افرادی دارد که در رتبه بندی درآمدها، بین افراد درگیر انتقال قرار می گیرند. به عبارت دیگر، اگر مقدار معینی انتقال درآمدی بین دو فرد با درآمد بسیار زیاد و همین مبلغ انتقال بین دو فرد با درآمد کم انجام شود، به شرط آن که تعداد افراد رتبه بندی شده بین دو فرد با درآمد بسیار زیاد و دو فرد با درآمد کم یکسان باشد، میزان تغییر اندازه ضریب جینی در هر دو حالت به یک اندازه است. در حالیکه با پذیرش اصل حساسیت نسبی انتظار آن است که هر چه درآمد افراد درگیر انتقال کمتر باشد، تأثیر انتقال درآمدی بر اندازه شاخص نابرابری بیشتر باشد(و برعکس). همین خصوصیت یعنی دادن اهمیت و وزن یکسان به انتقالات درآمدی بین افراد با درآمدهای متفاوت با فرض ثابت ماندن سایر شرایط موجب می شود که استفاده از ضریب جینی برای نشان­دادن نابرابری درآمد توزیع های مختلف و رتبه­بندی آن ها ( هنگامی که منحنی لورنز آن ها همدیگر را قطع می کنند) دچار اشکال و ابهام شود.

4- رتبه بندی یکسان الگوهای توزیع درآمد بر مبنای ضریب جینی و تابع رفاه اجتماعی و یا عدم وجود این همسانی نیز از جمله مواردی است که بسیاری از محققین توزیع درآمد به آن پرداخته اند.آنچه عموماً پذیرفته شده آن است که منحنی لورنز توزیع های درآمدی همدیگر را قطع نکنند و به شرط آن که تابع رفاه اجتماعی متقارن و شبه مقعر[1] باشد. رتبه بندی آن ها بر مبنای ضریب جینی و تابع رفاه اجتماعی یکسان خواهد بود. اتکینسون بر همین اساس ضریب جینی را مورد انتقاد قرار می دهد و اثبات می کند که اگر منحنی لورنز چند الگوی توزیع درآمد با میانگین های یکسان ، همدیگر را قطع کنند، همیشه می توان توابع رفاه اجتماعی مختلفی را یافت که آن­ها را متفاوت رتبه بندی کنند و در چنین مواردی، یک تابع رفاه اجتماعی می توان پیدا کرد که توزیع درآمد با ضریب جینی بیشتر را بر توزیع درآمد با ضریب جینی کمتر ترجیح دهد و این امر ناشی از قضاوت های ارزشی مورد انتظار محقق از شاخص نابرابری درآمد است.

[1]Quasi-concave

[1]Dalton

[2]Principle of symmetry

[3]Principle of normalization

[4]Principle of operationality

[5] Relative mean deviation

[6] Theil’s index

[7] Gini coefficient

[8]Dalton

[9] Atkinson

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید