– عوامل و علایم خطر دیابت نوع 2

صنایع  غذایی

– عوامل خطر دیابت نوع 2

-سابقه فامیلی دیابت (والدین، خواهر، برادر و. . . ).

چاقی (20 درصد وزن ایده آل یا نمایه توده بدنی مساوی یا بزرگتر از 27 کیلوگرم)

-سن 45 سال و بالاتر

-نژاد (آفریقایی- آمریکایی، اسپانیایی- آمریکای، آسیایی- آمریکایی، جزایر ایسلند)

-تاریخچه دیابت بار داری یا تولد نوزادی با وزن بیش از 5/4 کلیوگرم

-فشار خون بالا  (فشار خون: mmHg 90/140)

-وزن پایین هنگام تولد

-اختلال تست تحمل گلوکز

-سندرم تخمدان پلی کیستیک

-استرس

-رژیم غذایی و سیگار (واتکینز، 1377).

سابقه فامیلی: دیابت نوع 2 یک بیماری فامیلی است و استدلال‌های متقاعد کننده‌ای در حمایت از این موضوع وجود دارد.  ارتباط ژنتیک با دیابت نوع 2 نسبت به ارتباط آن با دیابت نوع 1 قوی تر می‌باشد.  عوامل ژنتیکی مهمی‌در بروز دیابت نوع 2 وجود دارند، با اینکه هنوز بسیاری از ژن‌های زمینه ساز ابتلا به دیابت شناخته نشده است ولی مشخص است که این بیماری پلی ژنتیک و چند عاملی می‌باشد.  عوامل ژنتیکی متنوعی در استعداد ابتلا به این بیماری نقش دارند.

فاکتورهای محیطی (نظیر تغذیه و فعالیت فیزیکی) نیز در بروز فنوتیپی[1] آن موثر هستند.  میزان بروز همزمان دیابت نوع 2 در دوقلوهای یکسان بین 0 تا 90 درصد است و اگر یکی از آنها مبتلا به دیابت قرار دارند احتمال ابتلای دیگری 50 درصد می‌باشد.  همچنین در میان افراد چاق با والدین دیابتی شیوع دیابت نوع 2 نسبت به افرادی که والدین دیابتی ندارند، بالاتر است.  اگر هر یک از والدین مبتلا به دیابت نوع 2 باشند، خطر بروز بیماری در فرزندان 20% است و اگر هر دو والدین مبتلا باشند خطر بروز بیماری به 40% میرسد  (لوی، 1999)

چاقی: ارتباط بین چاقی و دیابت نوع 2 به علت بسیاری از فاکتورهای هتروژن[3]، پیچیده و گیج کننده است.  با این وجود مطالعات مختلف نشان داده‌اند که چاقی در ایجاد بیماری دیابت نوع 2 نقش دارد.  به طور کلی پذیرفته شده که چاقی قطعاً مسئول ظاهر شدن بیماری در افرادی است که از لحاظ ژنتیکی مستعد هستند.

سازمان بهداشت جهانی در سال 1980 بیان کرد، چاقی قوی ترین ریسک فاکتور دیابت نوع2 است.  در یک مطالعه پس از 14 سال پیگیری دیده شد ریسک تجمعی ایجاد دیابت نوع 2 در خانم‌های چاق 30 تا 55 ساله بیش از 40 برابر خانم‌های لاغر (نمایه توده بدنی بیش از 22 کیلوگرم) است.

در مطالعه دیگری تخمین زده شد که در صورتیکه بیماران دارای نمایه توده بدنی کمتر از 25 بودند 64% آقایان و 77% خانم‌های دیابتی نوع 2 می‌توانستند از دیابت پیشگیری کنند (واتکینز، 1377).

سن: شیوع دیابت در افراد بالای 65 سال از 9/8تا 6/16 تخمین زده شده به طوری که در یک مطالعه شیوع دیابت در افراد 30 تا 39 سال 5/3% و شیوع آن در افراد 70 تا 79 سال 4/10 درصد بوده و این بدان علت است که با افزایش سن فرد دچار کاهش فعالیت فیزیکی و افزایش وزن می‌شود.  که این حالت باعث کاهش فعالیت انسولین بدن شده و مقاومت به انسولین ایجاد می‌کند.

مطالعه‌ای در کانادا نشان داد که شیوع دیابت در کسانی که سن بالای 65 سال دارند 3 برابر کسانی است که سن 65-35 سال دارند (اردکانی و همکاران، 1384).  پیشداد در مطالعه‌ای در سال 1995 سن بروز دیابت را در جنوب ایران بین سنین 18 تا 82 سال و میانگین 6/45 گزارش کرد این سن جهت خانم‌ها 3/44 می‌باشد که از نظر آماری تفاوتی بین این دیده نمی‌شود نسبت به خانم‌ها به آقایان 25/1 به 1 می‌باشد (پیشداد، 1995).

نژاد: شیوع دیابت در میان گروه‌های نژادی به طور قابل توجهی متفاوت است.  در مطالعه سازمان بهداشت جهانی در سال 1993 که در بین سالهای 1991-1976 بر روی 150 هزار نفر در 32 کشور جهان صورت گرفت بیشترین میزان بروز در نژاد پیما در آریزونا گزارش شده، و بیشترین میزان بروز اختلال تحمل گلوکز در خانمهای مسلمان آسیایی مقیم تانزانیا گزارش شده است (32 درصد) و کلاً میزان اختلال تحمل گلوکز در بین خانم‌ها بیشتر بوده است (سیادتان، 1386).

سایر عوامل خطر به طور اختصار بدین شرح است:

خطر پیشرفت دیابت در بیماران با فشار خون بیشتر می‌باشد.  فشار خون می‌تواند یک نشانه زودرس مقاومت به انسولین به علت چاقی مرکزی باشد.  وزن کم هنگام تولد نیز می‌تواند یک عامل خطر در پیدایش دیابت نوع 2 باشد.  نوزدانی که در هنگام تولد کوچک یا لاغر هستند دارای اختلال نسبی تحمل گلوکز و متعاقب آن مستعد افزایش شیوع دیابت نوع 2 می‌باشند، تخمین زده شده که 35 تا 50 درصد خانم‌های مبتلا به سندرم پلی کیستیک تست تحمل گلوکز مختل دارند و تا سن 30 سالگی مبتلا به دیابت می‌شوند که می‌تواند به عنوان پیامد مقاومت به انسولین باشد.

شواهدی وجود دارد که پیشنهاد می‌کند فاکتورهای تغذیه‌ای در ایجاد عدم تحمل گلوکز و دیابت نوع 2 دخالت دارند.  به نظر می‌رسد استرس در ایجاد مقاومت به انسولین و دیابت نوع 2 دخیل باشد، ولی هنوز مطالعات کافی در زمینه نقش استرس در ایجاد دیابت نوع 2 در انسان انجام نگرفته است.  برخی مطالعات نشان داده‌اند که افسردگی می‌تواند باعث افزایش خطر دو برابر در ایجاد دیابت نوع 2 گردد.  همچنین مطالعات چندی نشان داده‌اند که سیگار با خطر ایجاد دیابت نوع 2 در ارتباط است ولی هنوز نقش آن کاملاً مشخص نشده است.  بنابراین می‌توان با تغییر شیوه زندگی، افزایش فعالیت بدنی، کاهش وزن، کاهش استرس‌های روحی، ترک سیگار و تغییر رژیم غذایی خطر ایجاد دیابت نوع 2 را در افراد در معرض خطر کاهش داد و یا حداقل بروز آن را به تعویق انداخت (گوردن[5]، 1387).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   نظریه اسنادهای رفتارهای مطلوب و نامطلوب درباره عوامل مؤثر بر رضایت

 

2-1-1-9- علائم دیابت

پر نوشی، پر خوری، پر ادراری، کاهش وزن شدید بدون علت موجه، تاری دید، تاخیر در بهبود زخمها، استوپور[6] و کما، استعداد به ابتلای بعضی عفونتها، بخصوص عفونتهای قارچی، هر یک از علائم فوق ممکن است نشانه‌ای از دیابت باشد (واتکینزپیتر جی، 1377).

2-1-1-10- معیارهای تشخیص

قند پلاسمای خون وریدی ناشتا کمتر از 100 میلی گرم، طبیعی است.  قند پلاسمای خون وریدی ناشتا مساوی یا بیشتر از 100 میلی گرم، و کمتر از 126 میلی گرم، غیر طبیعی است.

1-قند خون ناشتا: دو نوبت قند پلاسمای خون وریدی ناشتا مساوی یا بیشتر از 126 میلی گرم باشد.

قند پلاسمای خون وریدی 2 ساعت بعد از مصرف 75 میلی گرم گلوکز خوراکی مساوی یا بیشتر از 200 میلی گرم باشد، فرد دارای دیابت است.

2- اختلال تحمل گلوکز: قند پلاسمای خون وریدی 2 ساعت بعد از مصرف 75 میلی گرم گلوکز خوراکی، مساوی یا بیشتر از 140 میلی گرم و کمتر از 200 میلی گرم باشد (واتکینزپیترجی، 1377).

 

2-1-1-11- عوارض دیابت

شیوع عوارض به ترتیب زیر می‌باشد:

نوروپاتی[8]72 درصد، افسردگی 60درصد،  افزایش فشار خون 50 درصد، رتینوپاتی[9]44 درصد، هیپرکلسترومی[10]37 درصد، هیپرتری گلیسیریدمی[11]37 درصد، بیماری ایسکمیک[12] قلبی 34 درصد، باکتریوری[13] 17 درصد، نارسایی قلبی 12 درصد، نفروپاتی[14]10 درصد، کاتاراکت[15] درصد، پای دیابتی 5/2 درصد (ریجیسینگهانی، 2002).

با توجه به شدت و مدت زمان ابتلا به دیابت فرد دچار عوارض زودرس و دیررس این بیماری می‌شود.

 

2-1-1-12- عوارض زودرس دیابت

-کتو اسیدوز دیابتی

-کومای هیپراسمولار غیر کتونی

-هیپوگلیسمی

کتواسیدوز دیابتی: در هر بیمار مبتلا به دیابت و بویژه نوع (1) به علت افزایش کتون در خون با علائم زیر ظاهر می‌شود.  افزایش ناگهانی در حجم ادرار احساس تشنگی، درد شکم، استفراغ، بوی تنفس کتونی، تنفس تند و عمیق، دهیدراتاسیون (کمبود آب) خفیف تا شدید بیقراری، درجه‌های مختلف اختلال در هوشیاری، وجود عفونت، کاهش یا عدم تزریق انسولین، کتواسیدوزدیابتی منجر به استرسهای روحی و ضربات شدید می‌شوند (واتکینز، 1377).

کومای هیپراسمولار: سندرمی است که در پی یک سری اختلال ناشی از افزایش قند خون، کمبود انسولین وکاهش مایعات بدن  سبب بروز دیورز اسموتیک[16] می‌شود.

علائم شامل: کم آبی خفیف تا شدید، طیف وسیعی از آسیبهای عصبی تاکوما، همراه با افزایش حجم ادرارو پر اشتهائی چند روزه (واتکینز، 1377).

هیپوگلیسمی: افت قند خون عارضه شایع درمان با دارو بخصوص انسولین است که گاه عوارض شدید حتی مرگ ایجاد می نماید.

علل هیپوگلیسمی: حذف یک وعده غذایی یا مصرف ناکافی غذا

فعالیت بدنی و ورزش غیر معمول که فرد همیشه به آن عادت نداشته باشد.

افزایش انسولین یا سولفونیل اوره

مصرف الکل بخصوص بدون صرف غذا

کاهش نیاز به انسولین در اثر اختلال عمل کلیه

علائم: تاری شدید دید، احساس خواب رفتگی و سوزن سوزن شدن لبها و دهان، تعریق، رنگ پریدگی، تپش قلب، کابوسهای شبانه، احساس گرسنگی سردرد و گیجی، لرزش دست و پا، عصبانیت و در موارد پیشرفته شدن  تشنج (واتکینز، 1377).

 

2-1-1-13- عوارض دیر رس دیابت:

عوارض کلیوی (نفروپاتی): با علائم افزایش فشار خون، پروتئین در ادرار و کاهش شدید قند و در نهایت نارسائی مزمن کلیه مشخص و ممکن است به نارسائی شدید و در مرحله آخر به دیالیز و پیوند کلید منجر شود.

 

[1] – Phenotype: فنوتیپ بروز قابل مشاهده یک ژنوتیپ به عنوان صفتی ظاهری،  بالینی با بیوشیمیایی یا مولکولی است.

[2] – Levy

[3] -وجود چندین ژن همردیف (آلل) برای یک صفت خاص

[4] – Pima

[5] – Gordon

[6] – stuporحالت واکنش کاهش‌یافته به محرک و کاهش آگاهی شخص از محیط خود مانند اختلال در هوشیاری؛ این حالت وضعیت اغمای نسبی یا نیمه‌اغماء را نشان می‌دهد.

[7] – Piter J

[8] – بیماری سیستم عصبی

[9] – آسیب شبکیه

[10] – بالا بودن کلسترول خون

[11] – بالا بودن تری گلیسرید در خون

[12] -کاهش خونرسانی

[13] -وجود باکتری در ادرار

[14] – آسیب کلیه

[15] – آب مروارید

[16] -زمانی که برون ده ادراری در نتیجه دفع موادی مانند گلوکز در ادرار افزایش یابد می‌گویند.