دانلود پایان نامه
  • وجدان کاری

وجدان کاری عبارت است از احساس تعهد درونی به منظور رعایت الزاماتی که در ارتباط با کار مورد توافق قرار گرفته است. به بیان دیگر منظور از وجدان کاری ، رضایت قلبی ، تعهد و التزام عملی نسبت به وظیفه‌هایی است که قرار است انسان آن‌ها را انجام دهد، به گونه‌ای که اگر بازرس و ناظری نیز بر فعالیت او نظاره گر نباشد، باز هم در انجام وظیفه قصوری روا نخواهد داشت.چگونه می‌توان کم کاری ، عدم احساس مسئولیت ، حضور نیافتن در محل کار ، عدم پاسخگویی و راهنمایی صحیح مراجعان ، مراقبت نکردن صحیح از اموال ، بی‌توجهی به کیفیت کار و گرایش به آسان‌طلبی را به رضایت شغلی و انجام کار با کیفیت بالا و مطلوب و حضور موثر در محل کار تبدیل کرد؟

وجدان عبارت است از استعدادی که به تشخیص نیک و بد پرداخته و برای امور ارزش قائل است، نیک و بد را از هم فرق گذاشته و برای ما نوعی الزام عملی ایجاد می‌کند.وجدان کاری عبارت است از مجموعه عواملی که در فرد سازمان نظام ارزشی به وجود می‌آورد.در صورت دارا بودن بالاترین حد وجدان کار می‌توان جامعه‌ای را تصور کرد که در آن افراد در مشاغل گوناگون سعی دارند تا کارهای محوله را به بهترین وجه و به طور دقیق و کامل و با رعایت اصول بهینه سازی انجام دهند. پس وجدان کاری موجب می‌گردد تا افراد سیستمی و نظام‌مند گردند(خودکنترلی).

.

  • وجدان کاری در قرآن

برای رسیدن به وجدان کاری در جامعه، اصلی‌ترین راه کار و محوری‌ترین شیوه تقویت، اعتقاد به معاد و ایجاد بینش الهی بازگشت اعمال به انسان و احیاء احساس مسئولیت انسان در مقابل خدا می‌باشد و این همان راهی است که انبیاء الهی به آن دعوت کرده‌اند و با همین روش موفق به ایجاد تحول عظیم در مردم شده‌اند. بینش که نوعی آگاهی عمیق و گسترده است و در قرآن با عنوان بصیرت آمده است (قدجائکم بصائر من ربکم فمن ابصر فی فلنفسه … انعام/ 104) تلقی و برداشت انسان را از امور مختلف، متفاوت گردانده و ارزیابی او را به گونه‌ای دگرگون می‌سازد که او را آماده به ظهور رساندن رفتارها و اعمال و کارهایش به شکل متناسب با بینش فاعل آن می‌سازد.

مثلاً در بینشی که بر اساس آن، نظام هستی نظام شاهد و مشهود است و هیچ چیزی از منظر و سمع الهی پنهان نیست و او شاهد بر همه گسترده هستی است و ملائکه نیز در صحنه اعمال انسان حضور دارند و همه چیز حتی جوارح انسان و سنگ و خاک نیز شاهدند و روزی این شهادت را باز خواهند گفت (یومئذ تحدث اخبارها، زلزال / 5) و خدا محیط بر همه چیز است و احاطه الهی از نوامیس هستی محسوب می‌شود (ولله من ورائهم محیط)، کار و عمل انسان شکل و کیفیتی دیگر به خود می‌گیرد و حقیقت وجدان کار تحقق می‌یابد(مجلسی).

وجدان کاری آنگاه معنی و مفهوم می‌یابد که انسان باور کند که نفس عمل خویش به او باز می‌گردد و بهشت و جهنم او، همان اعمال اوست. اعتقاد به معاد منشاء اصلی وجدان کاری است. چیزی که همه پیامبران برای آن تلاش می‌کردند و می‌خواستند به انسان‌ها تفهیم کنند که در نظام هستی، عمل انسان گم نمی‌شود و انسان رهین عملش می‌باشد. به همین جهت است که قرآن برای ایجاد وجدان کاری در جایی که بیشترین ضرورت برای آن وجود دارد، یعنی در متن معاملات و داد و ستدهای اجتماعی، با یادآوری احتمال بحث و قیامت، ضمیرهای خفته انسان‌ها را بیدار نموده و کار آنان را اصلاح می‌کنند. فوراً در آغاز سوره متفقین می‌فرماید: «ویل للمطففین الذین اذااکتالوا علی الناس یستوفون و اذا کالوهم او وزنو هم یخسرون» یعنی وای به حال کم فروشان، کسانی که وقتی از مردم چیزی می‌گیرند آن را تمام و کامل می‌گیرند و هنگامی که چیزی به آنها می‌دهند آن را کمتر و ناقص می‌دهند.

در ادامه آیه می‌فرماید: آیا اینان احتمال نمی‌دهند که در روز بزرگی مبعوث می‌شوند[1].

از امام باقر (ع) روایت شده که فرمودند سوره متفقین هنگامی که پیامبر (ص) وارد مدینه شدند، نازل گشت و در آن هنگام مردم مدینه از جهت کم فروشی در بدترین وضع بودند و به دنبال نزول این آیات دست از کم فروشی برداشتند و این تأثیر این تذکر و یاد آخرت بود(مجلسی)

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفهوم اخلاق

ایجاد این بینش در افراد مهم‌ترین عامل تحقق بخش وجدان کار است و لذا اسلام با اعطای این بینش به مومنین، وجدان‌های درون آنان را بیدار کرده و بر این حقیقت شواهد فراوانی از قرآن و سنت می‌توان ذکر نمود:

مردی به خدمت پیامبر (ص) آمد و از او خواست تا به او قرآن بیاموزد وقتی به آیه «فمن یعمل مثقال ذره خیراً یره و من یعمل مثقال ذره شراً یره» رسید، آن مرد گفت همین یکی مرا کافی است و برخواست و از محضر رسول خدا (ص) بیرون رفت آنگاه پیامبر (ص) فرمودند او رفت در حالی که فقیه شده است.

یعنی اگر کسی به همین مقدار بفهمد باور کند که هر ذره‌ای از کار خوب یا بد او، به خود او باز می‌گردد و آن را خواهد دید و تعبیر قرآن همان عمل جزا و پاداش اوست، از بالاترین حد وجدان کاری برخوردار خواهد گردید. زیرا بر اساس آیات قرآن و تعالیم دینی، انسان اعمال خود را حاضر خواهد دید و هر آنچه را که نیکی‌ها یا بدی‌ها، کوچک و بزرگ انجام داده است خواهد دید و سعادت و شقاوت او مرهون کار اوست. چنین کسی با باور به این حقیقت به طور دائم و با کنترلی درونی و وجدانی آگاه از اثر و نتیجه عمل خود، دست به کار شده و همه اعمال و رفتارش را با این اعتقاد انجام می‌دهد.

مطلب دیگر آنکه راه تشخیص اینکه چه کاری با وجدان کاری همراه است و چه کاری بدون وجدان کاری انجام گرفته، این است که فرض کنیم این کار را، قرار بود دیگری انجام دهد. آنگاه چه انتظاری از او داشتیم. آیا این کار را می‌پسندیدیم، آیا از آن راضی بودیم. با این فرض اگر کار را پسندیده و درست یافتیم باید آن را با وجدان کاری همراه بدانیم. یا اینکه اگر قرار بود بازخواست شده و مورد سوال قرار بگیریم، اگر از کارمان خجالت نکشیدیم و یا آن را انکار نکردیم و یا عذری برای نقص آن نیاوردیم، بدانیم این کار با وجدان کاری انجام یافته است. همه احادیثی که بیان می‌کند کاری را که برای خود نمی‌پسندی برای دیگران مپسند و یا کاری را که برای دیگران نمی‌پسندی برای خود نیز مپسند به همین ملاک اشاره دارد.

همچنین در خبر آمده است که حضرت علی (ع) فرمود:. کاری که اگر از کننده‌اش بازخواست کنند آن را انکار کرده یا عذری بیاورد، بپرهیزید[2].

بنابراین اصلی‌ترین راه کار برای ایجاد و تقویت وجدان کار، گره زدن سرنوشت کار و عمل انسانها به حقیقت جان آن‌ها و منوط کردن سعادت و شقاوت آنان به کم و کیف عملشان می‌باشد و بسیاری از راهکارهای دیگر نیز به همین شیوه برمی گردد. یعنی اصلاح بینش کارگزاران و کارمندان نسبت به کار و عملشان که اگر حاصل شود بقیه راهکارها نیز مؤثر خواهد بود و در غیر این صورت سایر شیوه‌ها، نهایتاً ابزار بیرونی برای این تأمین هدف به حساب می‌آید و از این رو در اسلام به ارتباط بین انسان و عمل او تأکید و تبلیغ شده است.

در جوامع روائی ما به وفور از پاکی و پاکیزگی عمل، صحت و استحکام و اتمام و استمرار عمل، همراهی با تقوا و تصفیه و اخلاص در عمل، معرفت و آگاهی و بینش در عمل امثال آن سخن به میان آمده که همه این‌ها ناظر به وجدان کار در عمل است.

اصولاً شخصیت انسان به واسطه کارهای او شکل می‌گیرد و انسان در خلال اعمال خود، تولید دیگر می‌یابد. و همه حقیقت انسان، در گرو عمل اوست. و لذا اسلام انگیزه‌های عمل را تصفیه و پاک نموده و عوامل رکود و سستی را زدوده و با دعوت به بصیرت و عاقبت اندیشی و اخذ تدابیر و اندازه گیری و محاسبه قبل و بعد از عمل تأکید و بر استمرار و استقامت در عمل، کیفیت عمل انسان را به نهایت خود می‌رساند و همه موارد فوق همان وجدان کاری است.

 

[1] “الا یظن اولئک انهم مبعوثون لیوم عظیم یوم یقول الناس لرب العالمین”

«احذر کل عمل اذا سئل عنه صاحبه انکره او اعتذر منه»[2]

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید