المللی،اهمیت موضوع قابلیت اختراع محسوب شدن اختراعات ایجاد شده در فضا، در حال افزایش است به این دلیل که با فراهم شدن امکان حضور طولانی مدت فضانوردان در ایستگاه، فرصتی جهت ایجاد اختراعات به ویژه در بخش روانشناسی، پزشکی، زیستشناسی و داروسازی به وجود میآید به طور مثال تولید انترفرون۷۹ در زمین بسیار دشوار میباشد اما به دلیل شرایط حاکم بر ماوراء جو امکان تولید آسان این ماده میسر میگردد.
مهمترین سوالات در این حوزه، قابلیت حمایت از اختراعات ایجاد شده در ماوراء جو در زمین و اینکه قوانین اختراع کنونی به طور کامل پوشش دهندهی فعالیتهای بشر در ماوراء جو میباشند یا خیر هستند.
در این زمینه بایستی عنوان کرد سند بینالمللی که پاسخگوی سوالات باشد وجود ندارد و در سطح بینالملل خلا قانونی در این زمینه وجود دارد ۸۰اما در اتحادیه اروپا مقرراتی در خصوص اختراعات ایجاد شده در فضا وضع شده است که در ذیل به آن پرداخته میشود،
جامعه اختراع اتحادیه اروپا ۸۱و اختراعات مرتبط با فضا
سوالات اصلی مطرح شده در خصوص اختراعات ایجاد شده در ماوراء جو تا قبل از اینکه شورای اروپایی به توافق سیاسی مشترک در خصوص مقررات مشابه در اختراعات تا سال ۲۰۰۳ دست نیافته بودند فاقد پاسخهای روشنی بودند. این مقررات حاصل مذاکرات طولانی متخصصان مالکیتفکری میباشند. این مذاکرات از سال ۱۹۹۷ آغاز گشت و در ۲۳ مارس سال۲۰۰۰ در در جلسه شورای اروپا در لیسبون بر ایجاد بدون تاخیر جامعه اختراع تاکید شد و در این راستا پروپزالی توسط کمیسیون اروپا ارائه و در سال ۲۰۰۳ دولتهای اروپایی در خصوص آن به توافق رسیدند. بیشتر این مقررات بر اساس کنوانسیون جامعه اختراع که در ۱۹۸۹ در لوکزامبورگ ایجاد شده بود لیکن هیچ وقت لازم الاجرا نشد، میباشد. هدف آن، ایجاد حق مالکیت صنعتی متحد الشکل به منظور حذف پیچیدگیهای غیر ضروری بازار داخلی اتحادیه اروپا میباشد و البته این سیستم تضمینی برای گردش آزاد کالاهای حمایت شده توسط پتنت نیز میباشد. از این طریق، اروپا، از تمام منافع تحقیقات بهره میبرد و میتواند سرمایهگذاری تحقیق و توسعه خصوصی را ترغیب نماید۸۲.
ابتدا دو نوع سیستم حمایتی از اختراعات در اروپا وجود داشت. سیستم نخست، سیستم اختراع ملی است که توسط ادارات اختراع کشورهای عضو اتحادیه به دارندگان آنها اعطا میشود.سیستم دوم، سیستم اختراع اروپایی است که حمایت به وسیله اداره اختراع اروپا واقع در مونیخ که بر اساس کنوانسیون اختراع اروپا است اعطا میشود با این وجود همچنان رویه پر هزینه، طولانی و طاقت فرسا بود به همین منظور اتحادیه اروپا به دنبال رویه سادهتر با افزایش حمایت و کاهش هزینهها بود و حاصل چنین تلاش و رویکردی مقررات جامعه اختراع میباشد.
بیشتر مقررات جامعه اختراع اروپا در هماهنگی با کنوانسیون مونیخ میباشد لیکن در بند دوم ماده ۳ آن مورد جدیدی به مقررات اضافه میشود بدین ترتیب که این مقررات صراحتا در خصوص اختراعات ایجاد شده یا استفاده شده در ماوراء جو شامل اجرام آسمانی و فضاپیماهایی است که تحت صلاحیت و کنترل یک یا چند دولت عضو به کار گرفته میشود. (ماده۳) این ماده به منظور ارتقا رقابت بین صنایع اروپایی به وجود آمده است۸۳. جامعه اختراع در صدد تغییر قانون اختراع کنونی نیست و مخترعان در انتخاب نوع سیستمی که برطرف کنندهی نیاز آنان باشد مختار میباشند. البته باید خاطر نشان کرد که امکان تبدیل تقاضانامه اختراع اروپایی به جامعه اختراع و بالعکس قبل از اعطای پتنت وجود دارد. لیکن، امکان حمایت همزمان توسط دو سیستم در ماده ۵۴ مقررات جامعه اختراع صراحتا رد شده است.

مبحث دوم-موضوعات حمایت کپیرایت در فعالیتهای فضایی
گفتار اول-ارتباطات۸۴ در ماوراء جو
با رشد تکنولوژی انتقال و دریافت ماهواره، سوال چگونگی حمایت حقوق مالکیت در انتقال فضایی به وجود آمد. حمایت از آثار کپیرایت شده و منتقل شده توسط ماهوارهها و استفاده غیرقانونی از آنها از دهه ۱۹۶۰ میلادی به دغدغهی مهمی تبدیل شده است. مقررات ارتباطات بینالمللی وکنوانسیون بینالمللی ارتباطات از راه دور۸۵ و مقررات رادیویی اتحادیه ارتباط از راه دور۸۶ حمایت کافی از آثار منتقل شده به کمک ماهواره را به عمل نمیآوردند. ماده ۲۲ کنوانسیون و ماده ۱۷ مقررات، اعضا را به حفظ اسرار ارتباط از راه دور ملزم میکند ولیکن در خصوص دریافت سیگنالها این مقررات مبهم میباشند و همچنین مجازاتهای ITU نیز به اندازه کافی بازدارنده نیستند.
موافقتنامههای بینالمللی موجود و کنوانسیون جهانی کپیرایتUCC)) و کنوانسیون برن در حمایت از آثار ادبی و هنری، دریافت غیرمجاز ماهوارهای را مورد پوشش قرار ندادهاند. در سازمان ملل، حمایت حقوق فکری با ملاحظات حقوق بشر و حق مالکیت دولتها آمیخته شده است بنابراین انتقال داده اعم از حالت سرزمینی یا به کمک ماهواره موضوعات جدیدی را برای حل در نهادهای اصلی سازمان ملل در رابطه با مالکیت فکری، یونسکو و وایپو مطرح میکند.
کمیته استفاده صلح آمیز از فضا در سازمان ملل (کوپوس) به تکنولوژی پخش ماهوارهای در رابطه با حقوق مالکیت در انتقال نپرداخته ولیکن در خصوص موضوع گردش آزاد اطلاعات در این حوزه، موضوعاتی را مطرح کرده است۸۷.
بند اول-حمایت از سیگنالهای برنامههای سازمانهای پخش
در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی تعدادی از نهادهای سازمان ملل به مطالعه مشکل حمایت کپیرایت از انتقا
ل ماهوارهای پرداختند. در ۱۹۶۸ دفتر بینالمللی حمایت مالکیتفکری که پیش از سازمان جهانی مالکیت فکری، کارگروهی را در مطالعه مشکل حقوق کپیرایت و حقوق مرتبط در انتقال برنامههای رادیویی و تلویزیونی که از ماهوارههای ارتباطی بهره میبرند، تشکیل داد. در سال بعد از آن، یونسکو همراه با BIRPI شروع به بررسی اصلاح موافقتنامههای موجود و مذاکره در خصوص ایجاد کنوانسیون جدید نمودند. کمیتهی متخصصان دولتی، ۳ بار در سالهای ۱۹۷۱،۱۹۷۲،۱۹۷۳ برای یافتن راهحلهای مناسب در موضوعات کپیرایت ناشی شده از افزایش استفاده از ماهواره در ارتباط از راه دور و پخش تلویزیونی تشکیل جلسه داد و وایپو و یونسکو مشترکا کنفرانس دیپلماتیکی را در می ۱۹۷۴ تشکیل دادند و کنوانسیون در خصوص توزیع سیگنالهای حامل برنامه از طریق ماهواره، به کنوانسیون بروکسل مشهور است.۱۵ کشور از جمله ایالات متحده کنوانسیون را در پایان کنفرانس امضا کردند. در واقع کنوانسیون در ۲۵ آگوست پس از الحاق ۵ دولت دیگر به آن، ۱۹۷۹ لازم الاجرا شد.
کنوانسیون بروکسل در زمینه سیگنالها و وسیلهی انتقال برنامه و نه پیام و محتوایی که توسط آنها منتقل میشود میباشد. به عبارت دیگر، در ارتباط با ظرف و نه مظروف میباشد. در نتیجه، تاثیر این خلا بر مالکان کپیرایت و مولفان هویدا میشود.
کنوانسیون شامل مقرراتی خاص برای کشورهای در حال توسعه در استفاده اطلاعاتی و آموزشی قسمتهایی از برنامهها میشود که این موارد زیر مجموعه عنوان استفاده منصفانه میباشد. همانطور که ذکر شد، تنها موافقتنامه موجود بینالمللی که مستقیما موضوع حمایت فکری و آثار مرتبط با ارتباطات ماهوارهای را مورد توجه قرار داده است، کنوانسیون بروکسل است که هدف اصلی آن در بند ۱ ماده ۲ آن منعکس شده است و عنوان میکند هر کشور عضو باید اقدامات مناسب، در جلوگیری از توزیع سیگنالهای حامل برنامه به درون و یا از سرزمینشان به فردی که مجاز به استفاده از آنهاست را اتخاذ کند. این کنوانسیون به حمایت از حقوق سازمانهای پخش ماهوارهای اصیل میپردازد، در حالیکه اقدامات پیشگیرانه در برابر توزیع غیر مجاز اجباری هستند لیکن تعیین و تصمیمگیری در خصوص اتخاذ اقدام مناسب صریحا به خود دولتها واگذار شده است. همچنین تحلیل موضوع پوششیافته در کنوانسیون بروکسل صراحتا خارج شدن حوزههای خاصی از حمایت را نشان میدهد. ماده ۳ کنوانسیون بروکسل به ماهوارههای پخشکننده به صورت مستقیم اشاره دارد. تصریح بند ۳ ماده ۲ آن پخش مجدد را حداقل پس از یک بار انتقال مجاز به یک ایستگاه زمینی مورد پوشش قرار نمیدهد با این حال چنین وضعیتی به عنوان یک پخش سرزمینی لحاظ شده و در نتیجه به کنوانسیون رم در خصوص حقوق مرتبط پیوند میخورد۸۸.
بند دوم-حمایت از پخش مستقیم ماهوارهای
ماهوارههای پخش مستقیم، قادر به انتقال مستقیم برنامهها به عموم مردم، بدون استفاده از ایستگاههای زمینی میباشد.پخش مستقیم ماهوارهای میتواند مستقیما در منازل دریافتکنندگان مورد استفاده قرار گیرد در چنین پخشی خود سازمان مبدا، کار توزیع را انجام میدهد و این امر این پخش را از مفهوم رایج سایر پخشها متمایز میکند. پخش مستقیم ماهوارهای به وضوح با قوانین کپیرایت موجود پیوند میخورد و موضوع اصلی لیسانس آثار کپیرایت شده برای استفاده در کشورهای مختلف میباشد. در واقع، تمایز بین فرد مبدا و فرد منتقلکننده در هنگامی که اجرای عمومی از اثر کپیرایت شده رخ می دهد، دشوار می باشد.
بدون شک با رشد پخش مستقیم ماهوارهای موضوعات کپیرایت جدید ظهور میکنند. زیرا، گستردگی بینندگان و عدم قابلیت کنترل پخشکننده، منافع قانونی مولفان و مالکان کپیرایت را تهدید میکند. دیگر موضوع اصلی در خصوص شناسایی فرد مسئول به پرداخت حق امتیاز میباشد. در قوانین بینالمللی مرتبط چون ماده ۱۱ مکرر کنوانسیون برن و همراه شدن با تعریف مرتبط پخش رادیویی بر اساس بخش ۲۰ از ماده I مقررات رادیویی که به کنوانسیون ارتباطات از راه دور ضمیمه شد حمایت از منافع مولفان در پخش مستقیم ماهوارهای مورد توجه قرار گرفته است اما تحقق حمایت موثر آن نیازمند توضیحات وسیع از طریق همکاری بینالمللی است. لیسانس محصولات کپیرایت شده برای استفاده در کشورهای مختلف در پخش مستقیم ماهوارهای، مسئولیتهای متعاقب برای حق امتیاز، توزیع به مالکان کپیرایت نشاندهندهی پیچیدگی موضوع و نیاز بررسی وسیع آن است۸۹.
تعداد زیادی پیشنهادات در این زمینه مطرح شده است چون تاسیس یک موسسه بین المللی در جمعآوری و توزیع حق امتیاز در انتقال و پخش از فضا مانند نمونه موسسه مشابه در زمینه حقوق اجراکنندگان و امکان بستن موافقتنامههایی استاندارد بین سازمانهای نمایندهی منافع مالکان کپیرایت و سازمانهای پخش تلویزیونی، و پیشنهاد پرداخت مبالغ اضافی در زمان بروز پخش مستقیم ماهوارهای. به عقیده بسیاری لیسانسهای اجباری قابل حصول در برابر مبلغ قانونی چون در زمینه تلویزیونهای کابلی، راه حلی است که میتواند اهداف ملی را تامین میکند۹۰.
مشکلات زیادی به دلیل اصل رفتار ملی در تحقق عملی حقوق مولفان پخشهای مستقیم به وجود میآید. ماده ۱۱ مکرر برن حقوق انحصاری مولف و شرایطی که حقوق باید توسط هر کشور عضو را تعیین شود را ایجاد کرده است لیکن این حقوق تنها در کشورهای که آنها را تعیین کردهاند به کار میروند. کاربرد مقررات، ارائه لیسانس اجباری۹۱ به پخش مستقیم ماهوارهای را تسهیل میکند با این حال پتانسیل آن از طر
یق محدودیت اثرش به سرزمین کشوری که چنین لیسانسی را اعطا کرده است، خنثی میشود.
بند سوم-پخش غیرمستقیم ماهوارهای۹۲
بر اساس نظر غالب، حمایت کیفیت انتقال سیگنالهای حامل برنامه از طریق خدمات ماهوارهای ثابت رد میشود زیرا پخش تنها در پایان دریافت انتقال پخش غیرمستقیم ماهوارهای شروع میشود و هیچ مسئولیت کپیرایت را بر سازمان مبدا آن بار نمیکند. بر اساس مطالعات انجام یافته توسط کمیته متخصصان شورای اروپا، نظر کلی اینست که توزیع پخش از طریق کابل در حوزهی مد نظر دریافتی، یک ارتباط مجزا و واقعا جدید با عموم در نظر گرفته نمیشود بنابراین باید اجازهی رخ دادن آن بدون روشنسازی بیشتر حقوق داده شود. در نتیجه حقوق مالکان در رابطه با بینندگان کابلی در چنین محلی، زمانی پرداخت میشود که حقوق خود پخش، روشن شود همچنین باید تاکید شود که محدودیتهای حق توزیع کابلی به نفع حقوق انحصاری مولف در صدور اجازه ارتباط با عموم از طریق سیم یا توزیع مجدد اثر زمانیکه ارتباط از طریق سازمان دیگری به غیر از سازمان اصلی انجام شود وجود دارند.
در ماده ۱۱ کنوانسیون برن چنین تصریحی وجود دارد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه با موضوعحسابرسان مستقل، انتقال اطلاعات

گفتار دوم-دادههای سنجش از راه دور
دادههای سنجش از راه دور۹۳ از دیگر مصادیق حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو هستند و فعالیتهای اخیر سنجش از دور در حوزه تجارت توسط کشورهای مختلف منافع خاص در حمایت فکری از این فعالیتها را نشان میدهد و لزوم سرمایه در تامین بودجه فضایی با توجه به ماهیت اکتشافی این برنامهها، منجر به افزایش مشارکت شرکتهای خصوصی شده است به گونهای که امروزه بخش خصوصی از بازیگران اصلی این فعالیتها به شمار میرود. مسئلهی قانونی بودن این فعالیتها و مسئولیتهای نهادهای خصوصی در سایهی ماده ۶ معاهده ۱۹۶۷ فضا که مسئولیت بینالمللی برای فعالیتهای ملی توسط نهادهای دولتی و غیردولتی را به دول واگذار مینماید قابل فهم است اگرچه مسئولیت آنها به دولتهایشان واگذار شده است۹۴. ماهوارههای سنجش از راه دور به دلیل ویژگیهای خاص دادههایشان از منابع منحصر به فرد اطلاعاتی هستند که نمیتوانند جانشین اطلاعات به دست آمده از طرق دیگر شوند چرا که تنها ماهوارهها میتوانند فارغ از محدودیتهای سیاسی و مدیریتی، دید دقیقی از منطقهای وسیع را فراهم سازند۹۵. دادههای سنجش از راه دور و تولیدات حاصله از آنها میتوانند در صنایع متفاوتی چون بخش انرژی، جنگل بانی و بهرهبرداری از منابع معدنی مورد استفاده واقع شوند و در حوزههایی چون سیستمهای اطلاعات جغرافیایی، تصمیمگیریها در سطوح دولتی ،مهندسی جغرافیایی، حفاظت اراضی، کشاورزی پایدار و بازاریابی با اهداف اقتصادی، بسیار سود رسان باشند. با این وجود، میزان سودمندی از دادههای سنجش از راه دور

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید