تعریف اقامتگاه در قانون چیه و چه آثاری داره؟ 

No Comments آموزشی

 

اقامتگاه (Domicile) از دید حقوقی محل معینیه که فرد رو وابسته می­ سازه و از ویژگی­ های فردی حساب می ­شه. اقامتگاه مکانی در فرض قانونه بدین معنا که شخص به حکم قانون در اونجا حاضر فرض می­ شه، گرچه در اونجا حضور فیزیکی نداشته باشه. با ما باشین تا در این باره بیشتر بدونین.

 

در ماده ۱۰۰۲ قانون مدنی اقامتگاه تعریف شده: «اقامتگاه هر شخصی عبارت از محلیه که شخص در اونجا سکونت داشته و مرکز مهم امور اونم در اونجا باشه. اگه محل سکونت شخصی غیر از مرکز مهم امور اون باشه، مرکز امور اون اقامتگاه محسوبه. اقامتگاه افراد حقوقی مرکز عملیات اونا هستش.» ؛ در این تعریف اقامتگاه محلی انگاشته شده که فعالیت­ و منافع حاصل از اون در اونجا متمرکز باشه. عموما محل سکونت هر فرد، اقامتگاه اون حساب می ­شه مگه اونکه ثابت شه محل کار و فعالیت اون جدا از محل سکونت اوست، در این صورت محل کار اون به عنوان اقامتگاه تشخیص داده­ می ­شه. مثلا اگه فردی در شهر قم سکونت داشته باشه و در شهر تهران به امور بازرگانی بده، شهر تهران اقامتگاه اون شناخته می ­شه. باید توجه داشت از اونجا که اقامتگاه فرض قانونیه پس هر فرد از دید قانون می ­تواند تنها یک اقامتگاه داشته باشه. در مورد شخص حقوقی مثل شرکت، اقامتگاه با اراده ی نماینده ی قانونی شخص حقوقی تعیین می ­شه و جاییه که اون شرکت فعالیت داره.

هر شخصی می ­تواند با اراده و اختیار، اقامتگاه خود رو مشخص سازه یا در اوراق قضاوت محلی رو به عنوان اقامتگاه خود معرفی کنه. با این حال در بعضی موارد اقامتگاه بر افراد مجبور می­ شه. اقسام اقامتگاه در زیر بررسی می شن.

اقسام اقامتگاه

اقامتگاه برابر قانون بر سه قسمه:

  1. اقامتگاه اختیاری یا ارادی؛
  2. اقامتگاه اجباری؛
  3. اقامتگاه انتخابی یا قراردادی.

۱. اقامتگاه اختیاری یا ارادی (عمومی)

محلیه که شخص به میل و اراده ی خود به عنوان محل سکنی و مرکز امور مهم خود انتخاب می ­کنه (ماده ۱۰۰۲ ق.م ). همونجوریکه گفته شد اگه محل سکنی فرد با محل امور مهم اون متفاوت باشن، مورد گذشته اقامتگاه اون حساب می ­شه.

۲. اقامتگاه اجباری

بعضی وقتا قانون با در نظر گرفتن روابط و وابستگی ­های افراد یا شغل افراد واسه اونا اقامتگاه تعیین می ­کنه. در این مورد قانون مرکز امور مهم افراد رو به شکل پیش فرض مورد توجه قرار می ­بده و اقامتگاه اون می ­شناسد. افراد زیر در قانون دارای اقامتگاه اجباری هستن:

  • زن شوهردار: طبق ماده ۱۰۰۵ قانون مدنی اقامتگاه شوهر، اقامتگاه اوست؛ چون زن در اقامتگاه شوهر ساکنه و مرکز امور مهم اون آنجاست، حتی اگه زن ناشزه باشه و اقامتگاه شوهر خود رو ترک کرده باشه. باید اینم بگیم که که اگه زن و شوهر در شهر قم ساکن باشن و شوهر در شهر تهران فعالیت داشته باشه اقامتگاه اون شهر تهران حساب می ­شه اما اقامتگاه زن همون قم تلقی می­ شه چون زن با رضایت شوهر در قم ساکن شده و حضور داره. اگه شوهر اقامتگاه معلومی نداشته باشه یا زن با رضایت شوهر یا مجوز دادگاه اقدام به تهیه ی خونه جداگونه کرده باشه، می­ تواند اقامتگاه مستقلی از شوهر داشته باشه.
  • محجور: برابر ماده ۱۰۰۶ ق.م اقامتگاهِ ولیّ یا قیـّم، اقامتگاه آنهاست.
  • مأمورین دولت: با توجه به ماده ۱۰۰۷ ق.م، اقامتگاه اونا محلیه که در اون مأموریت ثابت دارن؛ یعنی به طور مثال طبق حکم کارگزینی به محل دیگری منتقل شن. پس مأموریت ­های موقتی، اقامتگاه این افراد رو تغییر نمی­ بده.
  • افراد نظامی: طبق ماده ۱۰۰۸ ق.م، محل پادگان اونا اقامتگاه حساب می ­شه.
  • خدمه: ماده ۱۰۰۹ ق.م بیان داشته که اگه خدمه در منزل مخدوم یا کارفرمای خود ساکن باشن، همانجا اقامتگاه آنانه.
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تعریف استهلاک و روش محاسبه اون 

۳. اقامتگاه انتخابی یا قراردادی

در صورتی که دو طرف معامله واسه اجرای تعهدات یا طرح دعاوی به دلیل همون معامله محلی رو تعیین کنه، همانجا اقامتگاه اونا در مورد اون معامله حساب می­ شه؛ در این مورد در صورت بروز دعوا بین دو طرف قرارداد در مورد همون معامله، خواهان از مراجعه به دادگاهِ صالح در اقامتگاه خونده مبرا می ­شه و باید به دادگاه صالح در اقامتگاه انتخابی مراجعه کنه. همین طور اقامتگاه انتخابی در مورد ابلاغ اوراق قضاوت هم می­ تواند مؤثر واقع شه؛ اگه دو طرف دعوا یا یکی از دو طرف اقامتگاه خود رو به دفتر دادگاه جایی غیر از اقامتگاه حقیقی خود معرفی کنه، همانجا در مورد اون دعوا اقامتگاه اون تلقی شده و اوراق قضاوت به اونجا ارسال می­ شه. ( ماده ۱۰۱۰ ق.م و ۷۸ ق.آ.د.م )

آثار

آثار زیادی واسه اقامتگاه در قانون شمرده شده که مهم ترین اونا عبارتند از:

  • دادگاه صالح واسه رسیدگی به دعاوی دادگاهیه که در محدوده اقامتگاه خونده ی دعوا فعالیت داره. همین طور همه موارد ابلاغیه، اظهاریه، اجراییه و دیگر برگای قضاوت در اقامتگاه افراد تحویل می­ شه. ( ماده ۱۱ و ۶۸ به بعد قانون آیین قضاوت مدنی)
  • دعاوی مربوط به ورشکستگی در دادگاه اقامتگاه تاجر ورشکسته باید مطرح شه. (مواد ۲۱ ق.آ.د.م و ۴۱۳ و ۴۲۷ قانون تجارت)
  • دادگاه صالح واسه رسیدگی به حجر و امور قیمومت، دادگاه اقامتگاه محجوره. (ماده ۴۸ قانون امور حسبی­)
  • در صورتی که اقامتگاه دو طرف دعوا یا یکی از اونا خارج از کشور باشه، مواعد قانونی مثل اعتراض به نظر کارشناس افزایش یافته و همین طور با رعایت فاصله باید روز جلسه قضاوت تعیین شه. (مواد ۴۴۶ و ۴۲۲ ق.آ.د.م )

در نوشتن این مطلب از کتاب افراد و محجورین استادان دکتر سید حسین صفایی و سید مرتضی قاسم زاده بهره برده شده.


دیدگاهتان را بنویسید