آموزش کامل اصول و فنون مداحى

در ایام روح بخش محرم ، مداحی کردن واسه هر کسی میتونه آرزو باشه و ممکنه با خودتون بگید ماکه مداحی بلد نیستیم !! در این مطلب آموزشای اولیه اصول مداحی رو یاد می گیرین.

آموزش کامل اصول و فنون مداحى

مقدمه از مولف

تشیع آئین محبته و مداحان که پیوسته مناقب اهل بیت (علیهم السلام) خواننده و به گفتن و فکر ایشون اوقات گذارنند. دوستدارترین خلق باشن. به نسبت خاندان و هر چند محبت بیش باشه مناسب بیشتر باشه و خیلی که مناسبت بیش باشه قرب و نزدیکى بدیشون بیش باشه.

من احب شیئا فاکثر ذکره

لله درکم یا ال یاسینا
یا انجم الحق اعلام الهدى فینا

لا یقبل الا فى محبتکم
اعمال عبد ولا یرضى له دینا

سلسله جامعه مداح به دعبلا و کمیتا و حمیرىا و مداحان بزرگ در طول تاریخ شیعه می رسه و بحمد الله هر چی زمان مى گذره این مطلب بیشتر اثبات مى شه.
در اصطلاح اهل فتوت که سالکان مسالک مردى و مروت ان و نسبت طائفه ایشون به ابراهیم خلیل الله، محمد مصطفى و على مرتضى علیهم آلاف التحیه و الثناء می رسه کلمه اثبات ربط لواحق به سوابقه و اون قانون اى معتبره که در سلاسل پیوند خلف و سلف رو باز کنه و در وسایل رابطه وصلها و وسیله و نشونه ها رو با مآخذ و مصدر اون بگه. اون طور که در کلام شریف سلسله جامعه مداح به دعبل و کمیتا پیوند داده شده و این از قول گذشتگان که طائفه مداحان رو به فرزدق و حسان مربوط داشتن مسلم تره.
ما وظیفه داریم که خود رو شایسته پیوند به خاندان اهل بیت (علیهم السلام) کنیم.
اگه پرسند که آداب مداحى چنده بگوى پنج
– اول اینکه در تقوا و طهارت به مرتبه اى باشه که از ارواح معصومین (علیهم السلام) شرمنده نباشه.
– دوم روش عبادت و طاعت به قانون اهل بیت (علیهم السلام) رامرعى داره.
– سوم مدح از براى هدف وجزا نخون بلکه از براى رضاى خدا و طلب ثواب آخرت خواند.
– چهارم دین خود رو به دنیا نفروشد و دنیار و درهم رو برحسنات و نعمات اون سراى اختیار نکنه.
– پنجم در مدح مثل اى غلو نکنه که به کفر انجامد تا از اون جماعت نباشه که حضرت امیر در حق ایشون فرمود هلک فى اثنان. محب غال و مبغض قال
پس شجره و سلسله مداحى. سلسله اى طولانى وطیبه از زمان ائمه اطهار علیهم السلامه. مقام معظم رهبرى در این باره فرموده ان (( شما همیشه سخت ترین کارهاى تبلیغى رو در مقابله با دشمنان حق و حقیقت بر دوش گرفتین. نسب معنوى شما به دعبل و فرزدق و کمیت و شعرایى مثل این میرسه و سنت شعر خوانى براى اهل بیت علیهم السلام یه حرکت بزرگ در مقابل انحراف تاریخىه؛ و تا اونجا که ما کم و بیش ‍ مى دانیم. این سنت از ابتداى تاریخ اسلام وجود داشته و این جامعه سابقه ممتد و ریشه عمیق داره. روش مداحى هم از زمان ائمه اطهار (علیهم السلام) بوده و مضامین ارزشمندىه. بنابر این برادران باید توجه کنن که مساءله مداحى مساءله بسیار مهمىه)).
با این مقدمه کوتاه ولى تقریبا کامل در مى یابیم که مداحى اهل بیت (علیهم السلام) یکى از بهترین راه ها براى مقابله با ظلم و ستم و طاغوت و باطله. و کارىه بسیار مهم که قبل از هرکی خود ممدوحان یعنى ائمه اطهار (علیهم السلام) بر این مهم توجه و نظر خاص داشتن.
پس این کار بس عظیمه و مهم. ضمن برخوردارى از یه تاریخه بسیار طولانى و قوى مى بایست داراى درجاتى از علوم و معارف حقه شیعه باشه. البته در علوم مداحى برخى از دوستان دلسوز این فن و پیش کسوتان اقداماتى رو انجام دادن. ما برآنیم با به کار گیری همه مطالب منتشره و آموزشهائیکه در این راه دیده شد و تجربیات بزرگان این راه جزوه اى آموزشى و کاربردى رو ارائه کنیم. باشه که مورد توجه علاقمندان مخصوصا نوجوانان و جوانانى که در ابتداى این راه بزرگ هستن قرار بگیره. به خاطر همین مباحث مطروحه رو به نه بخش زیر تقسیم مى کنیم:
۱) آداب و اخلاق و علوم در مداحى
۲) اصول مداحى
۳) نکاتى درباره اشعار و مدایح
۴) مداحى اهل بیت علیهم السلام و انقلاب اسلامى
۵) مسائل جامعه مداحان
۶) رسالت مداحان
۷) فنون مداحى
۸ ) بایدها و نبایدها در مداحى اهل بیت علیهم السلام
۹) آشنایى کوتاه با سبکا و قالب شعرى و برخى از آرایه هاى ادبى

 بخش اول: آداب و اخلاق مداحى

ما در مقدمه مداحى رو در پنج مورد گفتیم. اما برآنیم موارد دیگرى از آداب و اخلاق مداحى رو ذکر کنیم.

 یه) عمل به واجبات و ترک محرمات

مداحان اهل بیت (علیهم السلام) به واسطه پیوند قرب به ممدوحان در این مورد باید الگوى جامعه باشن.
مداحى که اهل خمس نباشه. مورد قبول ائمه اطهار (علیهم السلام) است. متاءسفانه باید اعتراف کنیم که ما مداحان بیشتر نقش تابلو رو ایفاء مى کنیم. در کار و نهى کردن ید طولائى داریم اما در عمل از بیشتر مستعمین خود عقب هستیم.
یکى از گناهان کبیره دروغ و خلف وعده س که گریبان خیلى از مداحان رو گرفته. چه مجالس با عظمتى بخاطر یه خلف وعده مداح مدعو از هم پاشیده شده. یا دروغ هایى که موقع دعوت گفته مى شه بى حد و محدودیت شده و بهمین شکل در بقیه واجبات و محرمات اگه خواهیم دقیق بررسى کنیم. مى بینیم که خیلى مشکل داریم.

 دو) روحیه خدمتگزارى به مردم

مگه ما خودمون رو منسب به اهل بیت (علیهم السلام) نمى دانیم. و همه این شعر رو با ذوق نمى خوانیم؟

شدم از خردسالى بى اراده
ارادتمند بر این خونواده

اینجا انتسابم با حسینه
به فرداهم حسابم با حسینه

اگه زندگى اهل بیت (علیهم السلام) رو مطالعه کنیم با یه نگاه کلى در مى یابیم که سراسر زندگى اونا طاعت خالق و خدمت به مخلوقه. بزرگان ما هم همین طور بودن. پیش کسوتان این قافله در قدیما میان دار خدمت رسانى به مردم بودن. چیجوری مى شه یه هنرمند، بازیگر سینما، یا یه ورزشکار که وسیله تبلیغ اون تئاتر، فیلم و سریال مصنوعى یا نقالى در تئاتر یا ورزشکار با اون پیراهن ورزشى، توپ و تور و چند امضاء ساده در کار خدمت رسانى قافله سالار باشن. اما اثرى از وعاظ و مداحان در این اجتماع نبوده یا خیلی کم رنگ باشه در صورتى که مداحان عزیز (بهترین الگوى تبلیغ، یعنى مرام و راه و روش و سیره ممدوحان خود) رو در اختیار دارن. مرحوم کافى (ره) در این مورد الگوى خوبىه.
چقدر مهدیه در سطح کشور ساخته و چند باب مشروب فروشى رو تبدیل به مسجد یا مهدیه کرده یا مرحوم حاج اکبر ناظم یکى از کارهاى برجسته شون خدمت به مردم و فقرا بود.
ما خدمت به هم نوع خودمون رو هم به فراموشى سپرده ایم. مثلا یه نفر مداح هر سال بطور رایگان به حج تمتع یا عمره مى رود ولى مداحان پرمایه و مؤثرى رو داریم که مى تونن به درد بخور هم باشن ولى یه بار به این سفر اعزام نشده ان. به چه دلیل نباید روحیه هم نوع گرانى و براى بقیه خواستن در ما تقویت شه.
در حادثه زلزله بم حاج سعید حدادیان در شبکه سوم سیما در چند دقیقه صحبت کردن صدها هزار نفر و شاید بیشتر رو تحت تاءثیر کلام نغز و روایات قرار داده. به چه دلیل همه مدحان نباید این جوری باشن و اصلا کجا هستن. مدعیان و پیش کسوتان و بزرگان. به چه دلیل همه اقشار همت عالى نشون دادن؟ ولى جامعه مداحان!

 سه) اخلاص، زهد و پارسائى

سه فضیلت گفته شده براى همه مؤمنان سفارش شده. و از سیره پیامبر بزرگ اسلام و ائمه طاهرین (علیهم السلام) به حساب مى رود و صحبت کردن در این باب بسیار مشکله.
اما با مقدارى دقت در رفتار و اعمالمون مى توانیم. شبنمى از اخلاص در اعمال خود بنشانیم و بوئى هم از زهد و پارسائى رو بچشیم. بقول ((صائب)):

عنان نفش کشیدن جهاد مردونه
نفس شمرده زدن ذکر اهل عرفانه

برخى از اعمال تعدادى از دوستان دون شاءن مداحىه. مثلا
الف) نبود حضور در مراسم وعظ و نصیحت
ب) نبود حضور بر سر سفره هاى گسترده عمومى اهل بیت (علیهم السلام)
ح) حس برترى بر دیگرى
د) جاه طلبى و معروفیت طلبى
و صدها مورد دیگه که برادران آگاه هستن و همه اینا مخالف با زهد و پارسایى و تقواست.

 چهار) نظم

از وصایاى امیرالمؤمنین (علیه السلام) نظم در اموره. در احوالات امام خمینى (ره) نوشتن وقتى که در نجف اشرف بودن اونقدر منظم و دقیق به حرم مطهر امیرالمؤمنین (علیه السلام) تشرف مى پیدا کردن که خادمین حرم ساعتهاى خود رو با ورود و خروج امام (ره) تنظیم مى کردن. انصافا مداحان عزیز یه آمارى بدن چند درصد از اونا سر وقت در مجالس حضور مى پیدا کنن. حال اینکه باید حتى زودتر از موعد مقرر سر جلسه حاضر شن. تا از اضطراب صاحب مجلس کم بشه چقدر از مجالس اهل بیت (علیهم السلام) از نظر بى نظمى مداح یا سخنران از هم پاشیده شده. بسیارى از هیئات مذهبى هفتگى بخاطر بى انضباطى برخى از همکارانمون تعطیل شده.

 پنج) روحیه انتقاد پذیرى

نبود پذیرش انتقاد در جامعه مداحان یه مشکل همگانىه. حتى برخى از مداحان از جواب دادن به جواب برخى علماى دلسوز هم خودارى یا شروع به جو سازى مى کنن. مثلا یکى از علماى بنام که علاقه فراوانى هم به جامعه مداحان داره و اگه متوجه حضور یه مداح در جلسه خود باشه. از خوندن شعر و روضه خودارى و مجلس رو به مداح مى سپارد. البته نه اینکه بلد نباشه. بلکه از سر اخلاص و احترام به ذاکر امام حسین (علیه السلام) نقل مى کرد یه مداحى یه مقتلى رو خواند. بنده سؤال کردم سند این مقتل کجاس. شروع کرد به پرخاشگرى و اینکه شما علما به مداحان حسادت دارین. چون مردم شما رو تحویل نمى گیرند و مثل این عبارات. مگه ما از یاد بردیم که جامعه مداحان در مکتب بخش دینى و در پرتو علما رشد کردن. مگه امام (ره) نفرمود: ((محرم و صفره که اسلام رو زنده نگه داشته.)) این جمله بسیار کوتاه ولى نغز و پر محتوا بساط مداحى رو گسترده کرده.
توجه مقام معظم رهبرى به مداحان، توجه مراجع تقلید به مداحان اهل بیت (علیهم السلام) باعث رشد این کسوت و گستردگى کار اونا شده. (بنابر این مداح خوب باید انتقادپذیر باشه مخصوصا از علماى دین.)

 شش) احترام به مستمعین

یکى از راههاى جذب قلوب مستمعین و جهت دادن اونا به سوى معارف و مکتب اهل بیت (علیهم السلام) احترام به اونا هستش. چون بسیار دیده شده با یه بى احترامى به مستمع گرفتاریهاى فراوانى بوجود آمده. متاءسفانه برخى از برادران جوون ما در جامعه مداحان با گفتن برخى از عبارات مثلا هرکی کف نزنه به اهل (علیهم السلام) ارادت نداره. اگه گریه نمى کنى برو بیرون از مجلس، چشمى که گریه نداره چشم نفاقه، اگه درست سینه نزنى نشونه کم ارادتى به اهل بیته. و صدها عبارات مثل این در یکى از شهرستانها (مرکز استان) رئیس هیئت رزمندگان نقل مى کردن. یکى از آقایون مداح در جمع چند هزار نفرى گفت کسانى که گریه نمى کنن نطفه پدرشون نیستن که باعث اعتراض شدید امام جمعه شهر و جمع کثیرى از مردم شد. مردم به رفتار و کردار ما خیلى حساس هستن. نوع روبوسی با مردم، برخورد گرم و صمیمى. نوع نشستن بر منبر، همه باید بر مبناى اخلاق اسلامى باشه. و خلاصه اینکه باید احترام مؤمنین رو حفظ کنیم که فرمودن: احترام مؤمن از احترام کعبه بیشتره.

 هفت) خود سازى معنوى و آشنایى با مسائل شرعى

تا کسى اهل محبت نباشه قاعدتا وارد این وادى نمى شه. وظیفه هر انسانىه که سرمایه محبت و معرفت و معنویت رو زیاد کنه.
O اول اینکه: باید خودمون در هر سطحى که هستیم، سعى کنیم این سرمایه رو زیاد کنیم و هر کسى باید خودشو بالا بکشه. سرمایه معنوى هم مثل سرمایه هاى مادى اگه به اون اضافه نکردیم تموم می شه. بدون تعارف هممون به یه پالایش درونى نیاز داریم. اینکه ما در زیارت مى خوانیم ما معروفین به دوستى محبت شما هستیم. یه وظیفه مضاعفى رو بر دوش ما مى گذارد. نزدیک شدن به مراکز نور لازمه و خاصیتش نورانى شدنه.
باید با عمل نه فقط محبت به تنهائى، قنبر در خونه على (علیه السلام) شدن کار آسانى نیس اینطور نیس که سلمان منا اهل البیت، کار آسانى باشه. بنابر این در این مورد هم سعى و تلاش زیادى باید انجام شه.
سزاوار نیس مداحى با این همه پیوند مذهبى و دینى و شرعى مسائل و احکام شرعى رو ندونه. فراوانند مداحانى که مقید به مسائل شرعى نیستن. نبود اهمیت مداح به مسائل شرعى دلیل مى شه. که موقع اذان و فریضه واجب نماز از خود فتوا بده و به مداحى ادامه بده، در حالى که سیدالشهدا و همه ائمه مقید به نماز اول وقت بودن. براى آماده سازى ذهن برادران باید عرض کنیم که برنامه هاى دین به سه دسته تقسیم مى شه.
الف) برنامه هاى اعتقادى. یعنى اصول دین که در مورد سالم سازى فکر و باور انسانه و مکلف باید نسبت به اونا خود رو به درجه یقین برسونه.
ب) برنامه هاى عملى. یعنى فروع دین یا احکام که شامل بایدها و نبایدهایىه که با انجام و یا ترک اونا همراه با باور درست اطاعت الهى تحقق مى یابد.
ج) مسائل روانى و اخلاقى: که در مورد پرورش روح و سلامت روان آدمىه. هر مسلمون باید یا مجتهد باشه یا پیرو یا به احتیاط عمل کنه. پس مستمعین توقع دارن که مداحان به مسائل دینى بیشتر از بقیه بدونن. یکى از راه هاى مهم خودسازى و تقویت روح موعظه س که ما مداحان کمتر به اون توجه داریم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *