دانلود پایان نامه

اثربخشی آموزش مدیریت استرس به شیوه ی شناختی رفتاری بر کاهش استرس، اضطراب و افسردگی مادران دارای کودکان ناتوان  ذهنی

 

افسانه قربانی1، سعید تیموری2، محمد حسین بیاضی3، سونه قناعت4

 

 

چکیده

مقدمه: والدین کودکان مبتلا به ناتوانی ذهنی به علت شرایط خاص این بیماری متحمل فشاارهای روانای ایاادی مای گردناد  لا ا معرفی روشهای بهبود سلامت روانشناختی این قشر اا اهمیت بالایی برخوردار است. هدف: تحقیق حاضر جهت بررسای ارربششای آمواش مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری بر کاهش استرس  اضطراب و افسردگی مادران کودکان مبتلا به نااتوانی ذهنای انجام گرفت. روش اجرا: طرح پژوهش حاضر شبه آامایشی اا نوع پیشآامون- پسآامون با گروه کنترل بود. نمونه شامل 42 نفار اا مادران کودکان مبتلا به ناتوانی ذهنی ساکن شهر مشهد بود که 24 نفر در گروه گواه و 24 نفر در گروه آامایش گماارش شادند. قبل و بعد اا اجرای مداخله پرسشنامه 21-Dass توسط اعضای نمونه تکمیل شدند. نتایج: نتایج تحلیل کوواریاانس ننادمتریره نشان داد که پس اا شرکت در جلسات آمواش مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری  استرس  اضاطراب و افساردگی اعضاای گروه آامایش نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری داشتهاست. نتیجهگیری: یافتههای پژوهش مؤید این مهم اسات کاه آماواش مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری باعث کاهش استرس  اضطراب و افساردگی ماادران کودکاان مباتلا باه نااتوانی ذهنای میگردد  بنابراین استفاده اا این مداخلات سهم ایادی در بهبود وضعیت روانشناختی این قشر آسیبپ یر دارد.

کلید واژهها: آمواش مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری  استرس  اضطراب  افسردگی  کودکان مبتلا به ناتوانی ذهنی.

                                                           

افسانه قربانی. کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

دکترمحمد حسین بیاضی.استادیار و عضوهیئت علمی دانشگاه آااد اسلامی تربت جام

.3[email protected]

کارشناس ارشد روانشناسی بالینی،دانشگاه علامه طباطبایی تهران

4 [email protected]

 

1- مقدمه

خانواده را موسسه یا نهاد اجتماعی معرفی کرده اند که ناشی اا پیوند اناشوئی ان و مرد است. خانواده ها معماولا واحادی کونا  متشکل اا حداقل دو یا سه نفر است ولی اا نظر اهمیت آن را اا مهمترین نهادهای اجتماعی و نشستین منبا  ساااندگی و پارورش نسل و عالی ترین سرنشمه خوشبشتی و غنی ترین منب  عاطفه دانسته اند)احمدی و ملاامانی  2315(.عوامل متعددی وجاود دارد که میتواند بر عملکرد خانواده در امینههای مشتلف تاریر مثبت یا منفی بگ ارد. به طورکلی وجود فراند یا فراندان باعاث افایایش پویایی خانواده و تعاملات سالم و ساانده در بین اعضای خانواده می شود  اما اگر فراند مبتلا به مشکلات و ناتواناییهای جسمانی و روانی باشد ممکن است نه تنها به پویایی خانواده و تعاملات ساانده ی آن کم  نکند  بلکه مانعی در این مسیر ایجاد کند. نرا کاه وجود ننین کودکی همراه با مشکلات روامره گسترده ای است که منجر به افیایش تنیدگی در محایط خاانواده مای شاود.مطمئنا یکی اا حواه هایی که تحت تاریر فشارهای ناشی اا حضور کودک ناتوان ذهنی در خانواده قارار مای گیارد سالامت روانای ماادران است.مادران کودکان ناتوانذهنی نسبت به دیگر افراد جامعه با فشارهایی مواجهند که اا نظر شدت و حدت متفاوتناد. ایان ماادران در سااگاری با فشارهای اندگی که تعیین کننده مییان سلامت روانی فرد میباشد  نسبت به افراد دیگر جامعه مشکلات بیشتری را پیش رو دارند)آرون رش[1] وهمکاران 4222(. ادبیات تحقیق نیی بیانگر این است که حضور کودک نااتوان ذهنای در خاانواده بار روی مییان سلامت روانی مادران تاریر منفی دارد)پاکیاد 2312(.

درICD 10  وDSM IV  اصطلاح ناتوان ذهنی به آسیب دیدگی عقلی که در اوایل اندگی آغاا شده باشد اشاره میکند و همین طور اا دمانس یا فرسودگی که در آن پیشرفت نقض عقلی در اواخر اندگی روی میدهد  متمایی میشود. طبقDSM IV ناتوان ذهنی عبارت است اامحدودیتهای اساسی در کنش هوش عمومی به صورت دو انحراف معیار)و بیشتر(پایینتر اا میانگین  و همراه است با اختلال در دو یا بیش اا دو مهارت سااشی کاربردی)ارتباطات  مراقبت اا خود  اندگی خانوادگی  مهارتهای اجتماعی و میان فردی  بهرهبرداری اا مناب  اجتماعی  خودگردانی  مهارتهای کنشی تحصیلی  کار  اوقاتفراغت  بهداشت و ایمنی(که تا قبل اا 21 سالگی به وقوع بپیوندند )سادوک و سادوک 2311(.

یکی اا اختلالاتی که انتظار می رود در مادران کودکان ناتوان ذهنی شای  باشد افسردگی است .درDSMIV افسردگی به عنواناختلالی که حداقل پنج تا اا علائم ایر را در ی  دوره دو هفته ای به همراه داشته باشد تعریف شدهاست: خلق افسرده در اکثر اوقات روا  کاهش علاقه مندی و ل ت بردن  کاهش وان بی دلیل  کم خوابی یا پر خوابی  کندی روانی- حرکتی  احساس خستگی  احساس بی اراشی یا گناه مفرط  احساس بلاتصمیمی و افکار مکرر درباره ی مرگ)سادوک و سادوک 2311(. اولشانسکی[2] )2991( نشان داده است که اغلب مادرانی که کودک ناتوان ذهنی دارند اا ی  عکس العمل روانی به نام اندوه میمن رنج میبرند  به خصوص اگر کودک دارای کمتوانی عمیق باشد )نقل اا میلانی فر 2311(. لاجوردی) 2312( در مطالعهای تحت عنوان بررسی مقایسهای مییان افسردگی مادران دارای کودکان کم توان ذهنی آمواشپ یر و مادران کودکان عادی نشان داد که افسردگی در مادران دارای کودک کمتوان ذهنی بهطور معناداری بیشتر اا مادران دارای کودک عادی است.خواجهپور)2311( در پژوهشی نشان داد که واکنشهای نوروتی  مادران کودکان کم توان بیشتر اا مادران کودکان عادی است و وجود ننین وضعیتی در خانواده علاوه بر ایجاد مشکلات عاطفی و روانی برای اعضای خانواده به خصوص مادر  خانواده را دنار مشکلات اقتصادی و اجتماعی میکند  به علاوه بیشتر واکنشهای مادران  افسردگی  اضطراب و پرخاشگری بوده است همچنین کامینگی  بیلی و رای) 2991( در مطالعهای که بر روی 422 نفر اا مادران کودکان استثنایی انجام دادند  نشان دادند که مادران کودک استثنایی اا افسردگی بیشتری رنج میبرند و در برابر کنترل عصبانیت خود در مقابل فراندشان مشکل بیشتری داشتند )نقل اا بوید[3] 4224( . مهرابیااده  نجاریان و مسعودی )2312( در مطالعهای نشان دادند که بین نشانگان افسردگی مادران کودکان کمتوان ذهنی و مادران کودکان عادی تفاوت معناداری وجود دارد. جم بندی ادبیات پژوهشی نمایانگر آن است که مادران کودکان ناتوان ذهنی در مقایسه با مادران کودکان عادی اا افسردگی بیشتری رنج میبرند.  یکی دیگر اا اختلالات شای  در این مادران اضطراب است .اضطراب عبارت است اا واکنش در مقابل خطری که وجود خارجی ندارد. اضطراب ی  احساس درد آور است که تظاهرات جسمی به همراه دارد. این احساس تجربه ی  ترس مبهم در غیاب خطر خارجی است. افرادی که اضطراب بالاییدارند  برای ابتلای به رواننژندی استعداد بیشتری دارند. این افراد معمولا عصبی و مستعد برای نگرانی هستند و بیش اا حد محافظه کارند. اا نظر سیمای بالینی نیی بیمار ناراحت و بیمناک است و قادر به تمرکی نبوده و فراموشکار نیی میباشد و اا بیشوابی همراه با رویاهای ناخوشایند و اا کابوسهای شبانه شکایت میکند. نشانه های جسمانی اضطراب عبارتند اا تپش قلب  فشار خون  فشار قفسه سینه  ناراحتی شکم  خستگی و تاری دید)سادوک و سادوک 2311(.بارنت و بویس[4] )2995( با بررسی تأریرات حضور کودک کمتوان ذهنی ایر 21 سال بر اضطراب مادران   دریافتند که مادران این کودکان نسبت به مادران کودکان عادی  اا اضطراب بیشتری رنج میبرند  در فعالیتهای اجتماعی مشارکت کمتری دارند و مادران وقت کمتری صرف پرداختن به کار و حرفه میکنند )نقل اا باکستر[5] و همکاران 4222(.تحقیقات نشان داده اند مادران کودکان ناتوان ذهنی استرس ایادی تجربه میکنند.استرس به نند طریق تعریف شده است:ی  واقعه بیرونی ی  ناراحتی یا تنش واکنش فرد به ی  واقعه یا حالت  روشی که تمام این تعاریف را با هم مرتبط می کند)آنتونی  ایرنسون و اشنایدرمن 2311(. همچنین  استرس میتواند به عنوان فرایندی تعریف شود که که به موجب آن مطالبات محیطی خاص ی  فرایند ارایابی را برمیانگییند که مطالبات را متجاوا اا مناب  میبیند و در نتیجه به پیامدهای فبییولوژیکی  روانشناختی  رفتاری یا اجتماعی ناخوشایند منجر میشود)ریو 2315(. انتونوسکی[6])4224( استرس را به این صورت تعریف میکند: فشاری که به هنگام عدم غلبه موفقیت آمیی بر تنش باقی میماند)نقل اا ریو 2315(. پژوهشهای اخیر در مورد مادران کودکان ناتوان ذهنی نشان می دهد که مادران  این کودکان در مقایسه با مادران کودکان عادی و سایر کودکانی که نیااهای ویژه یا بیماری های میمن دارند  استرس بالاتری را تجربه میکنند)دابروسکا و پیسولا[7] 4222(.پژوهش های مشتلف نشان می دهد که مادران کودکان مبتلا به ناتوانایی های جسمانی و شناختی در مقایسه با مادران کودکان عادی  استرس بالاتری را تجربه می کنند. مییان استرس در مادران و پدران کودکان مبتلا به ناتوانایی های جسمانی و شناختی نیی تفاوت معناداری دارد. پژوهش های مشتلف نشان می دهد که مادران استرس بیش تری را به نسبت پدران تجربه می کنند )دابروسکا و پیسولا  4222؛ هرینگ [8][9][10]و همکاران

.)4221

[11][12]آمواش والدین 7  نوعی روش درمانی است که در آن والدین یاد می گیرند رفتار های نامطلوب کودکشان را  در خانه اصلاح سااند .

هسته اصلی این برنامه  افیایش مهارت های والدین اا طریق استفاده مورر اا اصول نظریههای نوین علم روانشناسی مانند نظریه شناختی- رفتاری است)کرودسما8  4221(.

آمواش مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی میایای بسیاری برای کودکان ناتوان ذهنی و مادران آنها دارد. این برنامه میتواند باعث کاهش مشکلات رفتاری کودک  بهبود مهارتهای ارتباطی کودک  بهبود عملکرد خانواده  کاهش استرس و افسردگی در مادران و افیایش احساس خودکارآمدی مادران گردد)ماتسون و مینشاوی1  4221(.

آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری: نوعی روش درمانی است که در آن مادران اصول اولیه مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی رفتاری و برخی اا تکنی های آن را به منظور افیایش مهارتهای خود در رابطه با فراندان فرا میگیرند )کرودسما 4221(.  

هسته اصلی اکثر برنامه های مدیریت استرس را 5 مهارت تشکیل می دهد: خودنگری2  بااساای شناختی  آمواش آرام ساای)آرمیدگی([13]   مدیریت امان[14] و حل مسئله[15].

 

خودنگری: در این مهارت اا فرم یادداشتهای رواانه استفاده می شود و اا بیمار خواسته می شود پاسخ های خود به حوادث اساترس اای رواانه را ربت کند. ی  استرس بشصوص)مانند جدال با همسر( ممکن است سبب بروا علامت یا نشاانه خااص شاود)مانند درد گردن(.بااساای شناختی: هدف این روش کم  به بیمار برای آگاه شدن اا افکار  باورها  انتظارات غیار منطقای خاود و ترییار آنهاا است. بیماران آمواش می بینند که فرضیات مثبت را جایگیین فرضیات منفی سااند. تمریناات آرام سااای : ادموناد یاکوبسان [16] در 2931 روش موسوم به آرام ساای پیشروندۀ عضلات ابداع کرد و به این ترتیب روشی را برای آمواش آرام سااای بادون اساتفاده اا ابیاری که در پسشوراند ایستی بکار می روند به وجود آورد. در این روش به بیماران یاد داده می شود که گروه های مشتلف عضلات خود را منبسط کنند  نظیر عضلاتی که در«سردرد تنشی» درگیر هستند. وقتی این بیماران با وضعیت هایی که سبب بروا تنش در عضلاتشان می شود مواجه می گردند و در عین حال اا این وضعیت ها آگاه هستند  بر اساس آن نه که آموخته اناد اقادام باه آرام ساای می کنند. این روش در واق  نوعی حساسیت ادایی تدریجی)سیستماتی ( است که شکلی اا رفتار درمانی می باشاد.مدیریت امان : هدف روش های مدیریت امان بااگرداندن حس تواان2[17] اندگی به افراد است. قادم اول در آماواش مهاارت هاای مادیریت امان افیایش آگاهی اا الگوهای موجود در صرف امان است. برای دستیابی به این هدف  می توان اا بیمااران خواسات نحاوه صارف امان را در هر روا ربت کنند و مییان امان صرف شده در هر مقوله عمده نظیر کار  صرف وقات باا خاانواده  وراش  فعالیات هاای تفریحی را یادداشت کنند. اا سوی دیگر می توان اا بیماران خواست که حواه های مهم اندگی شان را فهرسات کارده و دو بارآورد امانی را ارائه دهند: 2( مییان امانی که در حال حاضر صرف این فعالیت ها می کنند و 4( مییان امانی که دوست دارند صرف ایان فعالیت ها کنند. اغلب بین امان مطلوب افراد در امینه فعالیت های مهم و امانی که واقعاً صرف این فعالیت هاا مای کنناد تفااوت های قابل توجهی وجود دارد. آگاه شدن اا این تفاوت ها انگییه فرد برای اعمال ترییرات را افیایش می دهد.حل مسئله : قدم نهاایی حل مسئله است که طی آن بیمار تلاش می کند بهترین راه حل را برای موقعیت دشوار موجود بیابد و ساپس پیشارفت خاود را باا درمانگر مرور کند)سادوک و سادوک 2311(.

در صورتیکه که آمواش مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری بر کاهش  استرس  افسردگی و اضطراب مادرانتاریر داشته باشد، میتوان برنامهریییهای تجدید نظر شدهای جهت ارائه آمواشهای شناختی- رفتاری برای مادران کودکان ناتوان ذهنی به منظور ساماندهی به وضعیت روانشناختی این افراد انجام داد و گامی در جهت بهبود سلامت روان این قشر آسیب پ یر برداشت.

با در نظر گرفتن مطالب فوق این سوال مطرح میشود که آیاآمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی بر کاهش استرس اضطراب و افسردگیمادران کودکان ناتوان ذهنی مورر میباشد؟ل ا هدف اا پژوهش حاضر بررسی ارربششی این روش بر کاهش استرس اضطراب و افسردگی مادران کودکان ناتوان ذهنی بود.

 

2-روش اجرای تحقیق

مطالعه حاضر اا لحاظ هدف کاربردی میباشد.جامعه تحقیق حاضر کلیه مادران کودکان ناتوان ذهنی) ایر 22 سال( ساکن شهر مشهد بود که بین سنین 50-42 ساله و دارای تحصیلات دیپلم و بالاتر داشتنددر ابتدا 42  نفر اا مادران کودکان ناتوان ذهنی با استفاده اا روش نمونه گیری داوطلبانه به عنوان نمونه انتشاب شدند. این افراد به صورت کاملاً تصادفی در دو گروه آامایش و گروه کنترل گمارش شدند. برای بدست آوردن نمرات پایه آامودنیها در گروه آامایش و کنترل اا پرسشنامه21-Dassاستفاده شد .سپس اعضای گروه آامایش تعداد 1 جلسه آمواش گروهی به شیوه شناختی- رفتاری را دریافت کردند  اما به گروه کنترل مداخله خاصی  ارائه نشد. پس اا اتمام جلسات درمان گروهی  پرسشنامه21-Dassمجددا بر روی آامودنیهای هر دو گروه اجرا شد .اطلاعات حاصل اا پیش آامون و پس آامون بر روی 4 گروه با استفاده اا روشهای آماری توصیفی و استنباطی تجییه و تحلیل شدند.

 

برنامه درمانی:

جلسه اول:معرفی کلی برنامه و آرمیدگی عضلانی تدریجی برای 1 گروه ماهیچه ای جلسه دوم:آرمیدگی عضلانی تدریجی برای 1 گروه ماهیچه ای

جلسه سوم:آرتباط افکار و هیجانات)تصویرساای  آرمیدگی عضلانی برای 2 گروه ماهیچه ای( جلسه نهارم:تفکر منفی و تحریفات شناختی)تصویرساای آرمیدگی عضلانی تدریجی منفعل( جلسه پنجم:جایگیینی افکار منطقی آمواش خوداا برای سنگینی و گرما

جلسه ششم:مقابله ی کارآمد آمواش خوداا برای ضربان قلب تنفس شکم و پیشانی جلسه هفتم:مدیریت خشم مراقبه ی مانترا

جلسه هشتم:آمواش ابرااگری مراقبه ی شمارش تنفس)آنتونی ایینسون و اشنایدرمن 2311(.

ابیار تحقیق

در این پژوهش برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاا اا پرسشنامه ایر استفاده شد:

پرسشنامه21-Dass : مقیاس افسردگی  اضطراب و استرس 21-Dass شامل 42 سوال و سه مقیاس خودگیارشدهی برایارایابی حالات عاطفی منفی در افسردگی  اضطراب و استرس است. کاربرد مهم این مقیاس اندااه گیری شدت نشانه های اصلی افسردگی  اضطراب و استرس است.

برای تکمیل پرسشنامه فرد باید وضعیت ی  نشانه را در طول هفته گ شته مششص کند. اا آنجا که این مقیاس می تواند مقایسه ای اا شدت علائم در طول هفته های مشتلف فراهم کند  میتوان اا آن برای ارایاب یپیشرفت درمان در طول امان استفاده کرد .

روایی و اعتبار این پرسشنامه  در ایران توسط سامانی و جوکار) 2311( مورد بررسی قرار گرفته است که اعتبار بااآامایی را برای مقیاس افسردگی  اضطراب و استرس به ترتیب برابر 12/2  11/2 و 11/2 و آلفای کرونباخ را برای افسردگی  اضطراب و استرس به ترتیب برابر با 12/2  12/2 و 11/2 گیارش نموده اند. در بررسی روایی این مقیاس شیوه آماری تحلیل عاملی اا نوع تاییدی و به روش مولفه های اصلی مورد استفاده قرار گرفت. مقدار عددی شاخص KMO برابر با 9224/2 و نیی مقدار عددی شاخص X2 در آامون کرویت بارتلت برابر 3294/93 بود که درسطح 2222/2 معنی دار بود و حکایت اا کفایت نمونه و متریرهای انتشاب شده برای انجام تحلیل عاملی داشت. بر اساس تحلیل عاملی انجام شده توام با نرخش واریماکس بر روی گویه های پرسشنامه و با ملاک قرار دادن مقادیر ویژه و شیب نمودار اسکری سه مقیاسفرعی استشراج شد که عبارتند اا: افسردگی  اضطراب وتنیدگی که در راستای عاملهای آامون اصلی 21-DASS میباشد.

3-یافته ها

در این تحقیق اا تجییه و تحلیل توصیفی دادهها  به منظور توصیف دادههای جم آوری شده  استفاده شد و با استفاده اا نرمافیار آماری spss اطلاعات تجییه و تحلیل گردید. برای بررسی ارربششی آمواش شناختی- رفتاری در متریرهای افسردگی  اضطراب و استرس  تحلیل کوواریانس نندمتریره بکار گرفته شد.

قبل اا اجرای آامون تحلیل کوواریانس نندمتریره  پیشفرضهای آن مورد بررسی قرارگرفت.

پیشفرض فاصلهای بودن دادهها: دادههای بدست آمده اا آامون افسردگی  اضطراب و استرسدارای مقیاس فاصلهای هستند.پیش-فرض نرمال بودن توای  دادهها: برای اطمینان اا نرمال بودن توای  دادهها آامون کولموگروف- اسمیرنوف مورد استفاده قرار گرفت .

دادههای بدست آمده اا اجرای آامون افسردگی  اضطراب و استرسدارای توای  نرمال هستند )آامون کولموگروف- اسمیرنوف در هیچ ی  اا متریرها معنادار نمیباشد(. بنابراین پیشفرض نرمال بودن توای  دادهها رعایت شده است.پیشفرض همگنی واریانسها: مفروضه همگنی واریانسهای متریرها با استفاده اا آامون لون مورد بررسی قرار گرفت. داده ها نشان داد آامون لون در متریرهای افسردگی  اضطراب و استرس معنیدار نمیباشد که نشان دهنده این است که واریانسها همگن هستند. بنابراین آامون تحلیل کوواریانس نندمتریره قابل اجراست.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   انقلاب اسلامی ایران

 

 –1نتایج کلی تحلیل کوواریانس نند متریره

P F   خطاdf    فرضیdf  مقدار  نوع آامون
.000 13.532 19.000 3.000 .638  ارر پیلایی

 لامبدای ویلکی                          263.                         3.000                        19.000                        13.532 000.

 ارر هاتلینگ        1.765                3.000          19.000             13.532 000.

 بیرگترین ریشه روی   1.765                3.000          19.000             13.532 000.

معنادار شدن شاخصهای آامون نند متریره یعنی لامبدای ویلکی[18]  ارر هاتلینگ[19]  بیرگترین ریشه اختصاصی روی[20] و ارار پیلایای [21]  )2225/2F)3129(= 23/534  P<( موید این موضوع است که تفاوت معناداری حداقل در یکی اا مولفههای آامون DASS ایجاد شاده است. اا این رو هری  اا این مولفهها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این بررسی در جدول4 ارائه شده است.

        توان آماری       ضریب ارر P-value       F Df متریرها   مناب  ترییرات
 .994  .465  .000 21.772 1   افسردگی  
 .993  .460  .000 21.328 1   اضطراب پیش آامون
 .742

 

 .228

 

 .012

 

7.369

 

1

 

  استرس  

 

 .983  .419  .000 18.000 1   افسردگی  
 .872  .293  .004 10.374 1   اضطراب گروه
 .772

 

 .241

 

 .009

 

7.918

 

1

 

  استرس  
        19  

 

   

خطا

        24     کل

– 4- مقایسه پسآامون افسردگی  اضطراب و استرس در دو گروه با کنترل ارر پیشآامون

 

همانطور که در جدول فوق مشاهده میشود نتایج به دست آمده اا مقایسه پسآامون افسردگی در دو گروه با کنترل کردن اررپیشآامون حاکی اا این است که پس اا شرکت در جلسات آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری  نمرات افسردگیمادرانی که در گروه آامایش شرکت داشتند  نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری داشته )2225/2F)1.19(= 21  P<(.

نتایج به دست آمده اا مقایسه پسآامون اضطراب در دو گروه با کنترل کردن ارر پیشآامون حاکی اا این است که پس اا شرکت در جلسات آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری  نمرات اضطراب مادرانی که در گروه آامایش شرکت داشتند  نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری داشته)222/2F)1.19(= 22/312  P=(.

نتایج به دست آمده اا مقایسه پسآامون استرس در دو گروه با کنترل کردن ارر پیشآامون حاکی اا این است که پس اا شرکت در جلسات آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری  نمرات استرسمادرانی که در گروه آامایش شرکت داشتند نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری داشت )229/2F)1.19(= 1/921  P=(.

 

4-بحث و نتیجهگیری

فرضیه اول تحقیق حاضر این بود که آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی بر استرس مادران کودکان ناتوان ذهنی تاریر دارد.به منظورآامون این فرضیه اا تحلیل کوواریانس نندمتریرهاستفاده شد. همانطور که در جدول4 مشاهده میشود  نتایج نشان داد کهپس اا شرکت در جلسات آمواش مدیریت استرس به شیوه ی  شناختی- رفتاری گروهی  نمرات استرس مادرانیکه در گروه آامایش شرکت داشتند  نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری داشته)22/2<P(.این یافته با نتایج تحقیقاتوانگ و کوان[22] )4222(   کین[23] و همکاران) 4222(   ماتسون[24] و همکاران )4229(   کامینیسکی  ویل  فایلن و بویل[25] )4221(   م  کنانی و دیگل[26] )4221(   وانگ  لی  مارتینسون و وانگ[27] )4221(  رابرتس و پریور[28] )4221(    فلدمن و ورنر[29] )4224( که به تأریرات مثبتآمواششناختی- رفتاری بر کاهش استرس مادران آنها اشاره کردهاند  همشوانی دارد.

برنامههای آمواش والدین اا طریق فراهم آوردن اطلاعات مناسب درباره شرایط کودک و نحوه رفتار با او   مکانسیم سااگاری والدین را بهبود می بششد و موجب میشود والدین شرایط کودک خود را بهتر بپ یرند و در پیشرفت کودکشان نقش موررتری داشته باشند. همین امر موجب کاهش استرس والدین میشود )وانگ و همکاران   4221(.
  دانلود مجموعه مقالات رایگان روانشناسی در یک فایل zip حجم 23 مگابایت
افیایش دانش و مهارت های مادران با شرکت در این برنامه آمواشی باعث میشود که والدین درک درستی اا ماهیت ناتوانیی ذهن و مداخلات آمواشی و توانبششی کودکشان پیدا کنند  نحوه کنترل و مهار رفتارهای نالش آفرین کودکشان را یاد بگیرند و نگرش مثبت تری درباره روند پیشرفت کودکشان داشته باشند و در نهایت استرس و نگرانی های آن ها درباره شرایط کودکشان کاهش می یابد. بنابراین همانگونه که انتظار می رفت استرس در ارر فراگیری آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی-رفتاری  کاهش یافت.

فرضیه دوم تحقیق حاضر این بود که آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری در کاهش اضطراب مادران کودکان ناتوان ذهنی تاریر دارد.به منظورآامون این فرضیه اا تحلیل کوواریانس نندمتریرهاستفاده شد. همانطور که در جدول 2 مشاهده میشود  نتایج نشان داد پس اا شرکت در جلسات آمواشمهارتهای  مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی  نمرات اضطراب مادرانیکه در گروه آامایش شرکت داشتند  نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری داشته)22/2P<(.

نتایج فوق حاکی اا این است که آمواش مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری گروهی موجب کاهش اضطراب مادران دارای کودکان ناتوان ذهنی شده است. این یافته با نتایج تحقیقات کین و همکاران) 4222(   ماتسون و همکاران)4229(  کامینیسکی  ویل  فایلنو بویل) 4221(   وانگ  لی  مارتینسون و وانگ) 4221( رابرتس و پریور) 4221(    فلدمن و ورنر) 4224( که به تأریرات مثبتآمواششناختی- رفتاریبر کاهش اضطراب مادران آنها اشاره کردهاند  همشوانی دارد .

ادبیات پژوهش نشاندهنده این موضوع است که مادران کودکان ناتوان ذهنی در مواجهه با مسائل فشارآور بیش اا حد انتظار مضطرب میشوند و بیشتر اا راهبرد مقابلهای ناکارآمد اجتنابی استفاده میکنند. استفاده اا این راهبرد مقابله مستلیم این است که فرد مسئله بوجود آمده را نادیده بگیرد و پیامدهای آن را انکار کند. این الگوی رفتاری مطابق با سب  تفکر همراه با خطاهای شناختی بیرگنمایی و فاجعهساای میباشد که باعث میشود فرد اا  مواجهه مستقیم با مسائل اجتناب کند .بنابراین نقطه شروع برای سوق دادن مادران کودکان ناتوان ذهنی به سمت روشهای کاهش اضطراب  جلوگیری اا سرکوب هیجانات منفی ناشی اا بروا مسائل میباشد. در جلسات گروهدرمانی تحقیق حاضر این مسئله بدین صورت مورد توجه قرار گرفت که اا بیماران خواسته میشد احساساتشان را راج  به مشکلات فشاراای مربوط به ناتوانی فراندشان که اخیرا تجربه کردهاند بیان کنند. عمدتا در جلسات اولیه بیماران مسائل را بررنج و طاقتفرسا میانگاشتند  اما احساس خود را نسبت به آن مسائل نانیی و بدون ابراا هیجانی گیارش میکردند. با کمرنگتر شدن سب  دفاعی و تجربه هرنه بیشتر احساسات  مسائل بیرگ  احساسات ناخوشایند را در بیماران برمیانگیشت و دیگر امکان انکار مسائل وجود نداشت. در این مرحله درمانگر اعضای گروه را که ننین وضعیتی داشتند  به استفاده اا راهبردهای مقابلهای حل مسئله اا قبیل جستجوی حمایت اجتماعی  حل مسئله برنامهریییشده و ارایابی مجدد مثبت تشویق مینمود. همچنین اعضای گروه تجارب مقابله با مسائل مشابه را با یکدیگر به اشتراک میگ اشتند و در پایان هر جلسه  در قسمت جم بندی  راهکارهای موررتر مورد تاکید قرار میگرفت. بنابراین میتوان گفت که آمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه یشناختی رفتاریگروهی به دو صورت باعث کاهش اضطراب مادران کودکان ناتوان ذهنی شد. نشست با جلوگیری اا انکار مسائل و مشکلات فشاراای مربوط به عقبماندگی فراندشان  آنها را برای مقابله عملی و مستقیم با مسئله برانگیشته کرده  سپس با تاکید بر راهبردهای مسئلهمدار مفید و آمواش غیر مستقیم این راهبردها  آنها را به سمت راهبردهای مقابله مسئلهمدار سوق داده است و مییان تجربه اضطراب را در آنها کاهش داد.

فرضیه سوم تحقیق حاضر این بود کهآمواش مهارتهای مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی در کاهش افسردگی مادران دارای کودکان ناتوان ذهنی تاریر دارد.به منظورآامون این فرضیه اا تحلیل کوواریانس نندمتریرهاستفاده شد. همانطور که در جدول 2 مشاهده میشود  نتایج نشان داد کهپس اا شرکت در جلسات آمواش مدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاری گروهی  نمرات افسردگی مادرانیکه در گروه آامایش شرکت داشتند  نسبت به مادرانی که در گروه گواه جایگیین شده بودند  کاهش معناداری یافته )2225/2P<(.

نتایج فوق حاکی اا این است که آمواش مدیریت استرس به شیوه یشناختی- رفتاری گروهی باعث کاهش افسردگی مادران دارای کودکان ناتوان ذهنیمیشود. این یافته با نتایج تحقیقاتماتسون و همکاران)4229(  بیرکینو همکاران) 4221(  م  کنانی و دیگل )4221(   وانگ  لی  مارتینسون و وانگ) 4221( فلدمن و ورنر) 4224( که به تأریرات مثبتآمواششناختی- رفتاریبر کاهشافسردگی مادران آنها اشاره کردهاند  همشوانی دارد .

یکی اا مولفههایی که در رویکرد شناختی- رفتاری مورد توجه ویژه قرار میگیرد  سب  تفکر است. در مورد مادران کودکان ناتوان ذهنی  سب  تفکرهمراه با خطاهای شناختی گستردهای است که در آن فرد در یادآوری و تصور اخلال در آراوها  احساسات  افکار و تجربیات  بیش اا حد اغراق میکند و همواره احساس ناکامی ناشی اا بیماری فراندش را به همراه دارد. این ناکامیها تاریر خود را بر وضعیت روانشناختی فرد و رابطه او با دیگران میگ ارد و امینه ساا رشد نوعی خصومت ابراا نشده در او میگردد. اشپیگل و کلاسن) 4222( بیان میکنند افرادی که ناکامی خود را همواره به دوش میکشند علیرغم وجود نکات مثبت در اندگیشان بر این باورند که هیچ نقطه سفیدی در اندگی آنها وجود ندارد و همین انکار نکات مثبت و بیرگنمایی نکات منفی  امینهساا بروا نشانگان آسیبشناسی روانی اا قبیل افسردگی در آنها میگردد. اگر درمانگر بتواند این بیماران را اا سب  تفکر مشتلشان آگاه سااد گام اول در بهبود افسردگی آنها را برداشتهاست.

تجربه محقق همراه با نتایج تحقیقات دیگر  نشان داد که کمرنگ شدن سب  تفکر منفی  تنها با آگاهی خود فرد اا این الگوی ناکارآمد تفکر و پیامدهای ناخوشایند آن امکانپ یر است. پیامدهایی که نه تنها مشکلات ایادی را برای سلامت روانی بیمار به وجود میآورد  بلکه امینهساا بروا مشکلاتی در ارتباطات او با دیگران نیی میگردد. بعد اا آگاهی اا این الگوی ناکارآمد تفکر  بیماران معمولا ترغیب میشوند تا به تمام جنبههای اندگیشان )سیاه و سفید( به ی  مییان توجه کنند و با انجام تکالیف شناختی اا خطاهای شناختی فاصله بگیرند. طبق نظر بانیان رویکرد درمان شناختی- رفتاری  شناخت و آگاهی نسبت به خطاهای شناختی و فاصله گرفتن اا آنها  انجام تکالیف شناختی و تقویت رفتارهای مثبت  عامل اصلی بهبود سلامت روانی افرادی است که در مداخلات شناختی رفتاری شرکت میکنند. بنابراین قابل انتظار است که افسردگی مادران کودکان ناتوان ذهنی  پس اا شرکت در جلسات گروهدرمانی شناختی رفتاری به صورت معناداری کاهش یابد.

همانطور که مشاهده میشود فرضیههای پژوهش مورد تایید قرار گرفتند و نتایج نشان داد که آمواش مهارتهایمدیریت استرس به شیوه ی شناختی- رفتاریگروهی باعث کاهش استرس اضطراب و افسردگی مادران کودکان ناتوان ذهنیمیگردد. نتایج این تحقیق و تحقیقات گ شته اا مداخلات و روشهای درمانی شناختی رفتاری در جهت بهبود سلامت روانی مادران کودکان ناتوان ذهنی حمایت میکند.

 

منابع:

احمدی  آاادو ملاامانی م) . 2315(. بررسی وضعیت اادواج و سااگاری اناشویی در بین کارکنان سپاه .مجله طب نظامی.)4(222 1-

.254

آنتونی  مایکل؛ ایرونسون  گیل؛ اشنایدرمن  نیل).2311(. مدیریت استرس به شیوه ی شناختی-رفتاری. ترجمه: سیدجواد آل محمد  سولماا جوکار  حمیدطاهر نشاط دوست. اصفهان: جهاد دانشگاهی

پاکیاد  محمود)2312(. کودکان استثنایی  ساامان ناپ و انتشارات  ناپ اول.

سامانی  سیام  و جوکار  بهرام) .2311(. بررسی اعتبار و روایی فرم کوتاه مقیاس افسردگی  اضطراب و فشار روانی. علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراا پاییی: 41)3 )پیاپی 54( )ویژه نامه علوم تربیتی:((15-11.

خواجه پور  مهدی)2311(. بررسی و مقایسه ی واکنشهای نوروتی  مادران کودکان عادی با مادران کودکان کم توان ذهنی شهر اهواا .پایان نامه ی کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی  اهواا  دانشگاه آااد اسلامی واحد اهواا.

ریو. جان مارشال).2315(. انگییش و هیجان. ترجمه یحیی سید محمدی. تهران: نشر و ویرایش.سال انتشار ارر به ابان اصلی:4222 سادوک  ب؛ سادوک  ج) .2311(. خلاصه روانپیشکی: علوم رفتاری – روانپیشکی بالینی  ترجمه: حسن رفیعی  خسرو سبحانیان  تهران:

ارجمند. سال انتشار ارر به ابان اصلی:4221 لاجوردی  اهره) 2312(. بررسی مقایسه ای مییان افسردگی مادران کودکان عقب مانده ی ذهنی آمواش پ یر و مادران کودکان عادی .پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران. دانشگاه تهران.

مهرابی ااده  مهناا. نجاریان  بهمن و مسعودی  میترا) .2312(. مقایسه ی سلامت روانی والدین کودکان کم توان ذهنی تربیت پ یر 24-

1 ساله با سلامت روانی والدین کودکان عادی. فصلنامه ی کودکان استثنایی .)4(2 میلانیفر  ب) 2311(. بهداشت روانی. قومس: تهران .

Aaron Resch, J, Gerardo Mireles, Michael R. Benz, Cheryl Grenwelge, Rick Peterson, Dalun Zhang. (2010). Giving Parents a Voice: A Qualitative Study of the Challenges Experienced by Parents of Children With Disabilities. Rehabilitation Psychology, Volume 55, Issue 2, May 2010, Pages 139-150.

Baxter, C., Cummins, R. A., &Yiolitis, L. (2000). Parental stress attributed to disabled family members: A longitudinal study. Journal of  Developmental Disability, 25(2), 105-119.

Boyd, B. A. (2002). Examining the relationship between stress and lack of social support in mothers of children with autism. Focus on Autism & Other Developmental Disabilities, 17 (4), 45-53.

Dabrowska, E. &Pisula, E. (2010). Parenting stress and coping styles in mothers and fathers of pre-school children with autism and Down syndrome. Journal of Intellectual and Developmental Disabilities, 54(3), 266–280.

Feldman, A., Werner, E. S. (2002). Collateral effect of behavioral parent training on families of children with developmental disabilities and behavior disorders. Behavioral intervention, 17(3), 75-83.

 

Herring S., Gray K., Taffe J., Tonge B., Sweeney D. &Einfeld S. (2006) Behaviour and emotional problems in toddlers with pervasive developmental disorders and developmental delay: associations with parental mental health and family functioning. Journal of Intellectual Disability Research, 50(12), 874–882.

Kaminski , J. W., Valle, L. A., Filene, J. H & Boyle, C. L. (2008). A meta-analytic review of components associated with parent training program effectiveness. Journal of  Abnormal  Child Psychology, 36(4), 567–.985

 

Keen, D., Couzens, A., Muspratt, S., & Rodger, S. (2010). The effects of a parent-focused intervention for children with a recent diagnosis of autism spectrum disorder on parenting stress and competence. Research in Autism Spectrum Disorders, )2(4, 229–.142

 

Kroodsma, L. (2007). An educational workshop for parents of children with Asperger Syndrome. . Dissertation Abstracts International. (ProQuest document).

McConachie, H., &Diggle, D. (2007). Parent implemented early intervention for young children with autism spectrum disorder: a systematic review. Journal of Evaluation in Clinical Practice. 13(1), 120–.921

 

Matson, J. L., &Minshawi, N. F. (2006). Early intervention for autism spectrum disorders: Acritical analysis. Amsterdam: Elsevier.

Matson, M. L., Mahan, S., & Matson, J. L.(2009) Parent training: A review of methods for children with autism spectrum disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 3(4), 868-875.

 

Roberts, J. M. A. &Prior , M. (2006). “A Review of the Research to Identify the Most Effective Models of Practice in Early

Intervention of Children with Autism Spectrum Disorders” , Australian Government Department of Health and Ageing, Australia. Retrieved from “http:// health.gov.au”

 

Wong, V.C.N., & Kwan, Q. K. (2010). Randomized controlled trial for early intervention for autism: A Pilot Study of the Autism 1-2-3 Project. Journal of Autism and Developmental Disorders, 40(6), 677–688.

 

Wong, S. Y., Lai, A., Martinson, I., & Wong, T. S. (2006). Effects of an education programme on family participation in the rehabilitation of children with developmental disability.Journal of Intellectual Disabilities, 10(2), 165-189.

 

 

                                                           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] .Aaron Resch

[2] .olshansky

[3] Boyd

[4] Barent& Boyce

[5] Baxter

[6] .Ontonuski

[7] .Dabrowska&Pisula

[8] .Krodsma

[9] Parent training/ parent education

[10] .Herring

[11] Self- observation

[12] Matson&Minshavi

[13] .Relaxation

[14] .Time management

[15] .Problem solving

[16] .Edmond jacobson

[17] .Sense balance

 

[18] WilkśLamda

[19] Hotellingś Trace

[20] Royś Largest Root

[21] Pillai’s Trace

[22] Wong & Kwan

[23] Keen

[24] Matson

[25] Kaminski , Valle, Filene & Boyle

[26] McConachie&Diggle

[27] Wong, Lai, Martinson & Wong

[28] Roberts & Prior

[29] Feldman & Werner

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید