اطلاعات بخش نظری تحقیق بر اساس روش کتابخانهای جمع آوری شده است. و اطلاعات بخش عملی تحقیق از داده های مربوط به مصرف انرژی برق از ترازنامه انرژی(۱۳۸۷) و آمار درآمد واقعی اشتغال از بانک مرکزی ایران به دست آمده است. آمار مربوط به اشتغال به صورت محاسبهای و بر اساس تعریف بانک مرکزی میباشد.
۱-۸- روش تحقیق
روش تحقیق این مطالعه بر اساس هدف کاربردی و بر اساس روش توصیفی طی دوره ۱۳۸۷-۱۳۴۶ و قلمرو مکانی آن کشور ایران است.
۱-۹- تعریف مفاهیم و واژه‌‌‌ها
مصرف انرژی برق[۱]: میزان انرژی برق مصرف شده به صورت سرانه برحسب کیلو وات ساعت (kwh)، (نارین، پی. کی.، اِسمایز. آر.، ۲۰۰۹).
اشتغال[۲]: تعداد افراد شاغل بالای ۱۰ سال که به عنوان نیروی کار در اقتصاد وارد بازار کار شدهاند(بانک مرکزی ایران، ۱۳۸۷).
درآمد واقعی[۳]: درآمد اسمی تعدیل شده نسبت به شاخص قیمتها(بانک مرکزی، ۱۳۸۷).
علیت[۴]: آزمونی که به وسیله آن میتوان جهت علیت(رابطه علت و معلولی) را در حالتی که بین دو متغیر رابطه تقدم و تاخری وجود دارد، از نظر آماری کشف نمود. (گجراتی، ۱۳۸۷).
آزمون مرزی[۵]: آزمونی است برای بررسی ارتباط تعادلی بلندمدت بین متغیرها به گونهای که میتوان از این طریق متغیر وابسته و مستقل را شناسایی کرد(نارین و اسمیز، ۲۰۰۵).
همجمعی[۶]: بدان معنا است که وقتی دو یا چند متغیر سری زمانی بر اساس مبانی نظری با یکدیگر ارتباط داده میشوند تا یک رابطه تعادلی بلندمدت را شکل دهند، هرچند ممکن است خود این سریهای زمانی دارای روندی تصادفی باشند(ناپایا باشند) اما در طول زمان یکدیگر را به خوبی دنبال میکنند به گونهای که تفاضل بین آنها باثبات(پایا) است. بنابراین مفهوم همجمعی تداعی کننده وجود یک رابطه تعادلی بلندمدت است که سیستم اقتصادی در طول زمان به سمت آن حرکت میکند( نوفرستی،۱۳۸۷).
الگوی زیوات و اندریوز[۷]: الگویی است بر اساس آن میتوان نقطه شکست را به صورت درونزا تعیین نمود( وحید، عالم و قاری، ۲۰۰۶ ).
فصل دوم:
ادبیات موضوع
۲-۱- مقدمه
انرژی برق که در دنیای امروزی جای خود را نسبت به دیگر انرژی‌ها باز کرده است، اهمیت‌اش روز به روز بیشتر میشود. ویژگی‌های منحصر به فرد جریان انرژی برق بخصوص کیفیت بالای آن نسبت به سایر حامل‌های انرژی کاربرد روز افزون آن را اجتناب ناپذیر ساخته است به طوری که در تمام بخشهای مختلف اقتصادی به عنوان یک نهاده و حامل انرژی مورد استفاده قرار گرفته است.
در این فصل ابتدا نقش انرژی برق در اقتصاد و به صورت برجسته در اقتصادایران و برنامههای اقتصادی و شواهد آماری مربوط به مصرف انرژی بیان شده است و در ادامه، به پیشینه تحقیق پرداخته شده است.
۲-۲- انرژی برق و نقش آن در اقتصاد
انرژی برق نقش مهمی در اقتصاد انرژی دارد به‌این صورت که رشد مصرف انرژی برق در مقایسه با انرژی‌های دیگر بیشتر بوده و در مصرف نهایی انرژی، انرژی برق به تدریج سهم بیشتری را به خود اختصاص می‌دهد. افزایش سریع مصرف انرژی برق بیشتر ناشی از تمایل به مصرف نهایی نیروهایی است که مزایای بیشتر از دیگر نیروها داشته باشند و این از دلایلی است که نیروی برق توانسته در رقابت با سایر انرژی‌ها موفقیت بیشتری را به دست آورد. چون از نظر کارایی، قابلیت انعطاف و پاکیزگی مقامی ممتاز از انواع دیگر انرژی دارد.
انرژی برق در صنعت انقلابی پدید آورده است. تبدیل انرژی‌های اولیه به انرژی برق و استفاده از انرژی برق در گرداندن چرخ صنایع و کارخانه‌ها هزینه‌های تولید را کاهش و مقدار تولید را افزایش داده است و افراد را قادر ساخته است تا از وسایل بیشتری به قیمت ارزان‌تری برخوردار گردند. علاوه بر آن به منظور استفاده از انرژی برق، صنایع جدیدی نضج گرفته است که فرآورده‌های تازه‌ای را به جهانیان عرضه داشته و تغییرات اساسی در وضع زندگی افراد و اقتصاد جامعه پدید آورده است. صنایع تولید کننده و مصرف کننده انرژی برق و صنایع ساختاری وسایل و لوازم برق تا آنجا اهمیت یافته است که بی‌تردید سهم عمده‌ای از تولید ملی را به خود اختصاص داده‌اند.
تاثیر انرژی برق در توسعه اقتصادی و هماهنگی رشد مصرف انرژی برق با فزایش درآمد ملی در بررسی‌های متعددی ملاحظه گردیده است. این ارتباط در کشورهای مختلف بین رشد درآمد ملی و رشد مصرف برق است.
ارتباط مصرف انرژی برق و درآمد ملی با بررسی آمار مربوط به رشد درآمد ملی و رشد مصرف انرژی برق در جوامع مختلف بشری به خوبی ثابت می‌گردد و این امر نه تنها در کشورهای پیشرفته بلکه در مراحل مختلف رشد اقتصادی نیز قابل ارزیابی است. مصرف انرژی برق با نوسانات اقتصادی هماهنگی بسیار داشته و در مواردی که نیروی مزبور به مقدار کافی و با قیمت مناسب و شرایط و کیفیت مطلوب در دسترس نبوده رشد اقتصادی دجار کندی یا تاخیر گردیده است و برعکس عرضه نیروی برق به مقدار کافی و شرایط مطلوب در تسریع رشد اقتصادی یک کشور یا یک منطقه بسیار موثر بوده است.
ارتباط مصرف انرژی برق و درآمد ملی را حتی می‌توان با فرمولی نظیر نشان داد. ، عبارت است از مصرف سرانه انرژی برق. ، درآمد ملی سرانه. ، یک ضریب ثابت و A عاملی است هردوی این عوامل به مراحل رشد اقتصادی بستگی دارد. با افزایش درآمد ملی سرانه و مصرف سرانه انرژی برق عامل A کوچکتر می‌گردد.
به طور خلاصه، بررسی‌های آماری در زمینه نقش انرژی برق در توسعه اقتصادی و ارتباط مصرف انرژی برق با مراحل توسعه اقتصادی نشان می‌دهد که:
۱-انرژی برق در مراحل اولیه ایجاد و توسعه صنعت عرضه برق بیشتر برای تامین نیازمندی‌‌های خانگی و روشنایی معابر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
۲-افزایش و تنوع مصارف انرژی برق به تدریج از اهمیت مصارف خانگی کاسته و در مقابل مصارف صنعتی انرژی برق تا آنجا اهمیت پیدا می‌کند که در بسیاری از کشورها بیشتر از ۶۰ درصد انرژی برق تولید شده را بخش صنعت جذب می کند.
۳-تنوع بیشتر مصارف انرژی برق پس از چندین سال و با توجه به رشد درآمد مزبور بین طبقات اجتماع، موجب کاهش نسبی مصارف صنعتی در مقابل مصارف غیر صنعتی انرژی برق می‌گردد.
ارتباط مصرف انرژی برق با توسعه اقتصادی و تاثیر مصرف انرژی برق در توسعه اقتصادی تنها از لحاظ مقدار مصرف نیست. بلکه نوع مصرف نیز با توسعه اقتصادی ارتباط دارد و توجه به آن در تنظیم برنامه توسعه صنعتی برق ضرورت دارد. مصارف مختلف انرژی برق مانند مصارف صنعتی، خانگی، کشاورزی هر یک اثرات متفاوتی بر توسعه اقتصادی دارند. احداث تاسیسات متمرکز تولید و عرضه انرژی برق برای مصارف صنعتی به علت تاثیری که در کاهش هزینه سرمایه‌گذاری در صنایع دارد توسعه صنعتی را تشویق می کند. عرضه انرژی برق برای مصارف خانگی با عرضه انرژی برق برای مصارف صنعتی فرق دارد و در صورتی که انرژی برق به مقدار کافی و با قیمت ارزان در اختیار مصرف کننده داخلی قرار گیرد به تدریج در مرحله نهایی توسعه صنایع ساخت وسایل و ادوات برقی خانگی را سبب می‌شود.
بررسی و تجزیه و تحلیل انواع مصارف با مراحل توسعه اقتصادی نقش انرژی برق را در این مراحل به خوبی نشان می‌دهد. انرژی برق در مراحل اولیه ایجاد صنعت عرضه برق به علت محدودیت مقدار عرضه برای تامین روشنایی به کاربرده می‌شود و اغلب مصارف خانگی و تجاری دارد. مصرف خانگی و تجاری خود تنوع پیدا کرده و در صورتی که انرژی برق به مقدار کافی و با قیمت ارزان در دسترس باشد رو به افزایش می‌گذارد. توسعه صنعت عرضه برق و عرضه نیروی مزبور به مقدار وسیع و در صورت وجود شرایط و امکانات دیگر برای توسعه و پیشرفت صنایع، امکان رشد صنعتی را با احداث تاسیسات کوچک و بزرگ صنعتی و با توجه به شرایط و امکانات موجود فراهم می‌آورد.
مصارف صنعتی انرژی برق به طور کلی تابع بزرگی و کوچکی بخش صنعت، ترکیب صنایع و میزان استفاده از انرژی برق در صنایع مختلف است. منظور از کوچک و بزرگ بودن بخش صنعت، مقدار تاثیر صنایع در ایجاد درآمد ملی و منظور از ترکیب صنایع نوع فرآورده‌های صنعتی می‌باشد.
اهمیت صنایع به عنوان مصرف کننده انرژی برق و به عنوان تولید کننده درآمد در کشورهای مختلف تفاوت زیادی دارد و این امر مشکل بزرگی را در ارتباط رشد درآمد ملی با رشد انرژی برق به وجود می‌آورد و به خصوص در کشورهایی که درآمد متوسط یا کم بوده و یا صنایع محدودی احداث گردیده‌اند بیشتر مصداق دارد. زیرا اینگونه کشورها با وجود محدودیت رشد قسمت بیشتر انرژی برق تولید شده جذب صنایع می‌شود.(احمد وطنیان، ۱۳۷۸).
۲-۳- صنعت برق ایران در آینه آمار
در کشور ما با وجود اینکه سال‌هایی چند از شروع برنامه‌ریزی اقتصادی می‌گذرد و با وجود اینکه در تنظیم برنامه‌های عمرانی به تعدادی از انواع انرژی‌ها توجه شده است ولی این توجه در عین دقت نسبت به انرژی‌های مزبور، به طور منفرد و جداگانه صورت گرفته است و پراکنده و ناهماهنگ بوده و در تنظیم برنامه‌ها جهت بهره‌برداری، تولید و مصرف انواع انرژی به صورت مرتبط و جامع از سیاست یکسان و هماهنگی پیروی نگردیده است.
در ارتباط با انرژی برق از بین انواع انرژی، در برنامه‌های اول و دوم برای توسعه صنعت برق هدف یا هدف‌های مشخصی در نظر گرفته نشده بود. در برنامه عمرانی دوم کشور توسعه و ایجاد تاسیسات برق جز فعالیت‌های شهرسازی و عملیات عمرانی شهر به حساب آمده و اجرای طرح‌های عمرانی نیز منوط به درخواست شهرداری‌ها و در ارتباط با میزان درآمد سالیانه آنها بود.
برنامه عمرانی سوم کشور تحولی در صنعت برق چه از لحاظ تنظیم برنامه‌ای جهت توسعه و ایجاد تاسیسات عرضه انرژی برق و چه از لحاظ پایه‌گذاری سازمان صنعت برق در قالب هدف‌های مشخص به وجود آورد. در برنامه سوم برق کشور هدف مشخص شده بود و عوامل لازم برای نیل به هدف‌های برنامه مورد بررسی و تذکر قرار گرفته بود. با وجود آنکه برنامه سوم برق پایه‌گذار تحولی در صنعت برق کشور بود ولی اشکالات و ایرادات متعددی نیز بر آن مترتب بود. زیرا به علت محدودیت وسعت دید و حوزه عمل برنامه، پیش‌بینی‌های کافی برای رفع نیازمندی‌های کشور نبود آنچه انجام گردید با برنامه تنظیم شده انطباق نداشت. دیگر ایرادات برنامه سوم آن بود که رعایت هماهنگی کامل بین برنامه مزبور با سایر بخش‌های اقتصادی به عمل نیامده بود.
تنظیم برنامه چهارم کشور در حالتی شروع شد که تجربیات با ارزشی برای تنظیم برنامه فراهم شده بود. برنامه چهارم برق با وجود آنکه از لحاظ هدف اساسی توسعه صنعت برق در تعقیب برنامه سوم تهیه گردید ولی هدف دیگر خود را نیز بهبود و سازمان صنعت برق کشور قرار داد.
در برنامه چهارم گرچه کوشش بیشتری جهت هماهنگی کامل برنامه مزبور با سایر برنامه‌ها شد هماهنگی آن با سایر بخش‌ها بیشتر جلب توجه می‌کند ولی از این لحاظ که نتوانسته خود را با سایر بخش‌های انرژی هماهنگ گرداند قابل ایراد می‌باشد.(احمد وطنیان، ۱۳۷۸).

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir