کاهش هزینه حمل و افزایش سرعت انتقال و حمل کالا از جمله اهداف اساسی مدیران اقتصادی هر جامعه است. در این بخش ابتدا بارنامه و بعد حمل دریایی و سپس حمل زمینی و هوایی تشریح می گردد.
۲-۵-۱) متصدی حمل و نقل / حمل کننده CARRIER
متصدی حمل و نقل شخصی است ( اعم از حقیقی یا حقوقی ) که در مقابل کارمزد یا اجرت، حمل مسافر یا کالا را از محلی به محل دیگر با وسیله حمل شخصی برعهده می گیرد.
متصدیان حمل و نقل غالبا به صورت مؤسسات بنگاه ها یا شرکت های حمل و نقل به فعالیت اشتغال دارند.
متصدیان حمل و نقل ضمن انعقاد قرارداد نسبت به حمل اشخاص یا کالا از طریق دریا، هوا یا زمین در داخل یک کشور یا بین کشورها مبادرت می نمایند. این قرارداد که به شیوه حمل و نقل معین ارتباط پیدا می کند در مورد بار معمولا عنوان بارنامه به معنای عام کلمه داشته و در مورد مسافر بلیط مسافرت خوانده می شود.
۲-۵-۲) کارگزار حمل و نقل / نماینده حمل و نقل FORWARDER
شخصی است حقیقی یا حقوقی که در مقابل اجرت یا کارمزد ترتیبات حمل و نقل کالا را از یک کشور به کشور دیگر فراهم می آورد. واسطه های حمل و نقل یا فورواردها که اغلب به صورت مؤسسه بنگاه یا شرکت به فعالیت اشتغال دارند براساس دستور فرستنده یا ارسال کننده کالا یا گیرنده آن ترتیبات حمل و نقل کالا را به مقصد از طریق دریا، هوا و زمین و در صورت لزوم مجموعه ای از این روش ها می دهند.
فورواردها در واقع کالا را از فرستنده تحویل گرفته و نهایتا تحویل خریدار می دهند. در این مسیر وظایف از قبیل : ۱- مشاوره با فرستنده یا گیرنده ؛ ۲ – جمع آوری کالا؛ ۳- ترخیص کالا در مبدا؛ ۴- انعقاد قرارداد حمل با متصدی یا متصدیان حمل و نقل و گرفتن جا؛ ۵- اعلام وضیعت کالا؛ ۶- اخذ مدارک لازم از متصدیان حمل و نقل و گرفتن تحویل کالا به گمرک مقصد ؛ ۷ – دریافت قبوض انبار یا رسید کالا از گمرک و تحویل آن به گیرنده ؛ ۸ – ترخیص در مقصد در صورت توافق بر آن ؛ ۹ – تهیه و تنظیم مدارک لازم برای استفاده از پوشش بیمه در صورت بروز خسارت و . . . را برعهده دارند.
۲-۵-۳)ترانس شیپمنت TRANSSHIPMENT
انتقال کالا از یک وسیله حمل به وسیله حمل دیگر ترانسشیپمنت نامیده می شود. این امر بیش تر در حمل و نقل مرکب رایج است. جریان انتقال معمولا با تخلیه و بارگیری مجدد همراه است.
۲-۵-۴) انواع روش های حمل و نقل
۱) حمل دریایی
حمل و نقل دریایی، به عنوان مهم ترین شکل و روش مبادلات بین المللی، اساس حمل و نقل جهان را تشکیل می دهد. بجز کشورهایی که با مرز زمینی از هم جدا شده اند تجارت بین اکثر کشورها از آبراه های دریایی صورت می گیرد. تجارت از طریق دریا به لحاظ حجم بسیار بالای جابجایی کالا و همچنین بدلیل صرفه اقتصادی، از دیرباز به عنوان موثرترین عامل حمل کالا مورد توجه تجاوز و بازرگانان و دولت ها بوده است .
۲) حمل و نقل زمینی
بعد از حمل و نقل دریایی که عمده ترین و مهمترین شیوه جابجایی کالا در سطح بین المللی است حمل و نقل زمینی در درجه بعدی قرار گرفته است. به ویژه برای کشورهایی که به دریا دسترسی ندارند، تنها طریقه حمل و نقل بشمار می آید. اصولا حمل و نقل زمینی به سه دسته حمل و نقل جاده ای، حمل و نقل مرکب و حمل و نقل بار راه آهن تقسیم می گردد.
الف) حمل و نقل جاده ای
به طور کلی نوع بارنامه باتوجه به نوع وسیله مورد استفاده برای حمل و نقل تعیین می شود. به عبارت دیگر باتوجه به امکان حمل کالاهای مختلف با انواع وسیله حمل بارنامه های گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد که متداول ترین آن ها در حمل و نقل جاده ای به شرح زیر می باشد.
الف – بارنامه های سراسری THROUGH B/ L
ب – راه نامه کامیون CMR
ج – بارنامه حمل مرکب فیاتا FIATA COMBINED TRANSPORT B/L
ب) حمل و نقل به وسیله راه آهن
حمل بار به وسیله راه آهن از سه مبدا ورودی کشور ( مرزهای ایران و پاکستان ، ایران و شوروی و ایران و ترکیه) است. همچنین از طریق دو مرز آبی بندر امام خمینی و بندر خرمشهر نیز صورت می گیرد. در این دو بندر، حمل با راه آهن، پس از انجام تشریفات گمرکی یاپاساوانی[۱۲]، به مقاصد داخلی یا گمرکات ثانوی، با امکانات راه آهن کشور و شرایط و مقررات تعرفه داخلی صورت می گیرد.
در سه مبدا ورودی ( میرجاوه – جلفا – رازی ) باتوجه به مقررات حاکم بر قرارداد حمل خاص این سه مسیر حمل و نقل صورت می گیرد. به غیر از محمولات خرده بار، اکثر محصولات به صورت واگن دربست تلقی شده و صاحب کالا سند حمل یعنی « راه نامه واگن » را تنظیم و عین واگن دربست را با راه نامه واگن، تحویل راه آهن می نماید، تا در مقصد توسط گیرنده دریافت گردد. مسئولیت کلیه مطالب اظهار شده در راه نامه واگن به عهده فرستنده بوده و راه آهن هیچ گونه مسئولیتی را در قبال درست یا نادرست بودن مطالب عنوان شده نمی پذیرد. راه نامه واگن، در حمل به وسیله راه آهن براساس مقررات متحدالشکل قرارداد حمل و نقل بین المللی کالا به وسیله راه آهن RU/CM حاوی اطلاعت ذیل می باشد:

  • نام و آدرس فرستنده
  • تعیین ایستگاه مقصد، نام و آدرس گیرنده
  • وزن کالا
  • تعداد بسته ها و مشخصات بسته بندی
  • شماره واگن
  • ذکر جزییات اوراق گمرکی و مراجع اداری به صورت ضمیمه
  • نام و آدرس گیرنده کالا
  • مسیر

۳) حمل و نقل هوایی
حمل کالا با هواپیما، درصد بسیار پایینی از حمل و نقل کشور ما را تشکیل می دهد و معمولا بارهای سبک و با قیمت بالا یا بارهای فاسدشدنی با ارزش، به وسیله هواپیما حمل می گردد. البته باید توجه داشت باتوسعه صنعت هواپیمایی و بخاطر سرعت عمل زیاد آن حمل هوایی بتدریج ارزش بیش تری در حمل و نقل کالا بدست می آورد.
۴) حمل و نقل چند وجهی Multimodal TRANSPORT
به انتقال کالا از کشوری به کشور دیگر، حداقل با دو شیوه حمل ولی تحت قرارداد و مسئولیت واحد؛ حمل و نقل چندوجهی می گویند.
متصدی حمل و نقل چند وجهی MTO[13] نامیده می شود که رأسا یا از طریق نماینده خود ضمن انعقاد قرارداد حمل چندوجهی مسئولیت حمل را در تمام مسیر برعهده دارد.
۲-۵-۵) انواع کنوانسیون حمل و نقل
۱) کنوانسیون CMR [۱۴]
این کنوانسیون جهت تأمین منافع و حقوق دست اندر کاران حمل و نقل جاده ای و یکنواخت کردن شرایط حاکم برقرار داد حمل و نقل بین المللی ایجاد شده است. این کنوانسیون صرفا به منظور حمایت از شرکت های حمل و نقل و پوشش مسئولیت های حمل کنندگان در کشورها به وجود آمد و بتدریج کشورهای ذینفع بدان ملحق شدند. در این کنوانسیون پیش بینی شده که چنانچه یکی از کشورهای مبادی یا مقاصد حمل، عضو کنوانسیون باشند. مقررات در مورد کشور غیرعضو نیز حاکم و معتبر است. کنوانسیون سی ام آر، ناظر بر مسئولیت حمل کالا و عمدتا جهت پوشش بیمه ای مسئولیت شرکت های حمل کننده، در قبال خطر حمل، تدوین شده است.
برخی نکات مهم کنوانسیون CMR

  • چنانچه محموله در کامیون بارگیری و کامیون قمستی از مسیر را به وسیله کشتی طی نماید به طوری که محموله از کامیون تخلیه نشود مشمول استفاده از مزایای این کنوانسیون خواهد بود.
  • حمل اثاثیه منزل و محمولات پستی و حمل جنازه مشمول سی ام آر نمی شود.
  • صدور راه نامه سی ام آر، مکمل قرارداد حمل است.
  • برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.