در سال ۱۸۳۵ ” چالز آگوست هاواس ” نخستین آژانس خبری جهان را در در فرانسه پایه گذاری کرد. هاواس ، انحصار دولتی ارسال اخبار از طریق تلگراف نوری را در فرانسه در اختیار داشت.
در سال ۱۸۴۹ ” برنارد وولف ” کارمند خبرگزاری هاواس و ناشر روزنامه برلین، خبرگزاری وولف را تاسیس کرد. وولف، نخستین خبرگزاری بود که برای جمع آوری و ارسال اخبار از تلگراف الکتریکی استفاده کرد.
” رویتر ” آژانس خبری دیگری بود که از دل خبرگزاری هاواس و با تاسیس یک دفتر تجاری در سال ۱۸۴۹ متولد شد. ” ژولیوس رویتر ” از کارکنان پایه گذار هاواس در سال ۱۸۵۱ خبرگزاری خود را به صورت رسمی در لندن افتتاح کرد. تخصص این خبرگزاری بر بورس مالی و مبادله اخبار بود.
در سال ۱۸۵۹ این سه خبرگزاری، موافقتنامه ای میان خود امضا کردند و با تاکید بر مبادله اخبار در سراسر جهان نخستین کارتل خبری را ایجاد کردند. در آن سوی      آب های اقیانوس اطلس ، آمریکایی ها نیز بیکار ننشسته و در واقع اختراع تلگراف مورس پایه گذار انقلابی در عرصه ارتباطات در منطقه آمریکای شمالی شد.
نخستین تاثیر این انقلاب ، آغاز بکار شش روزنامه در شهر نیویورک بود. آنها برای پوشش خبری جنگ مکزیک و همچنین دریافت اخبار اروپا در ماه مه ۱۸۴۸ با هم شریک شدند که ثمره آن تاسیس خبرگزاری آسوشیتدپرس بود که به سرعت بدل به یکی از غول های خبری دنیا شد.
در دهه های بعد خبرگزاری ها ی بزرگ دیگری در جهان پا به صحنه گذاشتند که از مهم ترین آنها می توان به یونایتدپرس اینترنشنال و تاس اشاره کرد. پس از سال ۱۹۴۵ که تب جنگ جهانی فروکش کرد و نظم نوین تازه ای از خاکستر جنگ سر بر آورد ، دولت – ملت های تازه استقلال یافته به تاسیس آژانس های خبری ملی خود اقدام کردند و تعداد آژانس های خبری به  ۱۰۰ خبرگزاری رسید.

۲-۵-۱ایران

راه اندازی خبرگزاری ها در ایران پیشینه ای ۷۰ ساله دارد و از این رو کشورمان را  می توان از جمله ملل پیشرو در جهان سوم در این زمینه دانست که تجربیات طولانی را پشت سر گذاشته است.
خبرگزاری پارس، نخستین آژانس خبری در ایران است که در سال ۱۳۱۳ توسط وزارت امور خارجه و در جایگاه یک مرکز خبری ملی و رسمی تاسیس شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۶۰ نام خبرگزاری فارس به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران ” ایرنا ” تغییر یافت. این خبرگزاری منبع رسمی و مورد استناد مطبوعات داخلی و خبرگزاری های بین المللی به شمار می رود.
واحد مرکزی خبر از دیگر خبرگزاری های نسبتا قدیمی ایران محسوب می شود که سابقه ای بیش از ۳۰ سال را یدک می کشد. این سازمان خبری دی ۱۳۵۰با عنوان خبرگزاری رادیو و تلویزیون ملی ایران کار خود را آغاز کرد و سپس در سال ۱۳۵۵با گروه تحقیق ادغام شد و تشکیلات واحد مرکزی خبر به وجود آمد. واحد مرکزی خبر بیشتر به تغذیه بخش های خبری رادیو و تلویزیون پرداخته و اخبار آن در سطح    رسانه های مکتوب با برد بسیار کمی رو به روست.
در آذر سال ۱۳۷۸ خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا پا به میدان گذاشت و پس از مدتی به یکه تازی ایرنا پایان داد و توانست جایگاه مناسبی در عرصه خبری کشور برای خود دست و پا کند.
پس از راه اندازی ایسنا ، تب راه اندازی خبرگزاری در ایران بالا گرفت به طوری که اکنون نزدیک به ۲۳ خبرگزاری در کشور ایجاد شده و یا در حال راه اندازی است.
فارس،  مهر، میراث، ایپنا، شانا، پانا، موج، قسط، سینا، ایکنا، شبستان و … که مهمترین ویژگی ها این خبرگزاری ها و اشتراک آنها به جز دو خبرگزاری قدیمی انتشار اخبار بر روی اینترنت است.

۲-۵-۲ طرز کار خبرگزاری ها

بیشتر خبرها به ویژه خبرهای خارجی که مطبوعات و سایر رسانه هـای خبری  استفاده می  کنند از طریق خبرگزاری ها دریافت می شود، زیرا اغلب این رسانه ها دفتر نمایندگی یا خبرنگار متخصص در خارج از کشور ندارند و مشکلات مالی و فنی نیز این امکان را به آنها نمی دهد.
خبرگزاری بین المللی و خبرگزاری مهم دیگر در تمام ساعات شبانه روز مشغول فعالیت هستند و اخبار بی شماری را که از خبرنگاران خود در سراسر جهان دریافت می کنند برای روزنامه ها، رادیو – تلویزیون ها و سایر موسسات خبری ارسال می کنند و آنها  را در جریان رویدادها قرار می دهند.
این نوع اخبار در گذشته در اصطلاح مطبوعات ” اخبار تلگرافی ” ‌نامیده می شدند و مطبوعات آنها را  بررسی و با توجه به علاقه مخاطبان با سبک خاص منتشر می کردند، اما در سال های اخیر با پیدایش اینترنت و استفاده روزافزون خبرگزاری ها از این پدیده، آنها هم به مشترکان خود از جمله مطبوعات خبر داده و هم از طریق سایت های اینترنتی به کاربران امکان مشاهده اخبار خود را می دهند.
خبرگزاری ها اگر در گذشته اخبار خام را در اختیار مطبوعات می گذاشتند تا پس از پردازش منتشر شود امروزه سعی می کنند خبر را به شکل نهایی آن منتشر کنند زیرا با کمک اینترنت می توانند با مخاطبان نهایی خود در ارتباط باشند.
با گسترش فن آوری های نوین ارتباطی، شیوه دریافت اخبار خبرگزاری ها و کار بر روی این اخبار دگرگون شده است. در روزگاران قدیم ، اخبار با سرعت ۶۶ کلمه در دقیقه به وسیله دستگاه گیرنده ( ماشین تله تایپ که در ایران به تلکس مشهور است ) تق تق کنان تایپ می شدند، اما امروزه این سرعت ده ها برابر شده است و تق تق نیز به گوش نمی رسد زیرا کامپیوتر خبرگزاری ها با کامپیوتر سایر رسانه های خبری صحبت می کند.
خبرگزاری ها که برای دیگر رسانه ها منبع اطلاعاتی بسیار اساسی هستند به روشنی پی برده اند که مطالب خود را از نظر اعلام و تشریح رویدادها باید به شکلی جذاب و کاربردی منتشر کنند.
علاوه بر این، خبرگزاری ها به شدت با یکدیگر رقابت می کنند. آنها با ثبت لحظه به لحظه وقایع، کاملا مراقبند که در رابطه با چه تعداد از اخبار نخستین مخابره کننده بوده اند، در هر دقیقه چند دقیقه پیش بوده اند و چه تعداد روزنامه اخبار آنها را درج کرده است. از این زاویه آنها واقعا در هر دقیقه با یک ضرب الاجل تازه رو به رو هستند. خبرگزاری ها به جد می کوشند تا مشترکان خود را کاملا گوش به زنگ اخبار در دست مخابره و در انتظار اخبار مکمل نگه دارند.
خبرنگاران خبرگزاری ها به محض اطلاع از وقوع یک رویداد خیلی مهم، ابتدا در یک خبر سریع ۳ تا ۵ کلمه ای به نام فلش[۲۹] که به فارسی می توان آن را ” فوری ” با” برق آسا  ” نامید به خبرگیران هشدار می دهند و بعد جریان بسیار مختصر واقعه را مخابره می کنند و سپس با کسب آگاهی های بیشتر اطلاعات تکمیلی را ارسال می دارند و بالاخره با وقوف به چگونگی کامل واقعه و اطمینان قاطع نسبت به آن جریان مشروح و مفصل را مخابره می کنند.
همانگونه که گفته شد، خبرگزاری ها برای جلب بیشتر مشترکان خود از واژه اعلام خبر فلش استفاده می کنند. روزنامه نگاران وقتی که با این واژه بر روی تلکس مواجه می شوند، حواسشان را کاملا جمع می کنند زیرا که این واژه برای آنها یک مفهوم خاص دارد و آن این که : یک خبر مهم در راه است.
واژه فوری Urgent نیز همین کارکرد را دارد، منتها طولانی تر از Flash است و عناصر خبری و اطلاعات بیشتری نسبت به آن دارد. در گذشته، اخبار مهم در چند دقیقه یا حتی بلافاصله با یک ضمیمه[۳۰] و احتمالا شامل یک یا دو پاراگراف دنبال می شد. ضمیمه نیز گاه با عنوان بولتن[۳۱]  و بیشتر با عنوان فوری مشخص می شد. همراه با ارسال توضیحات بیشتر ضمایم بیشتری نیز ارسال می شد. در واقع خبرگزاری ها  لید، اضافات و تغییرات را ارسال می کردند. هر چند خبرگزاری ها به کمک دستور العمل های راهنما نحوه ادغام مطالب را به وضوح مشخص می کردند اما این امر موجب کندی ومکث در روند کار روزنامه ها می شد. امروزه خبرگزاری ها عمل تدوین را به روش الکترونیکی انجام می دهند و در پی هر تغییر متن جدید و کاملی را  ارسال می کنند. خبرگزاری ها گیرندگان خبر را از تغییرات مطلع می کنند. برای مثال اطلاع می دهند که این متن نهایی حاوی ۵ سطر جدید در پاراگراف اول است گاه آنها برای تصحیح فقط یک نام یا برای تغییر یک فاکت متن نهایی را مجددا به طور کامل برای شما مخابره می کنند. البته خبرگزاری ها به علت نگرانی از ارتکاب اشتباه توسط ویراستاری که با دهها لید ضمیمه اصلاحیه و تغییر دست و پنجه نرم می کنند به روش جدید ارائه پیاپی متون روی اوردند نگرانی آنها نیز بی مورد نبود زیرا اشتباهات متعددی به وقوع می پیوست.
خبرگزاری ها همچنین بولتن روزانه[۳۲] را هم در بین خبرهای خود مخابره   می کنند. در این بولتن خلاصه خبرهای مهم داده می شود که بعضا برای رسانه ها با همان صورت قابل استفاده و درج است. بولتن نیز برای رسانه های همگانی جاذبه دارد چرا که هم به وقت کم برای مطالعه نیاز دارد و هم حاوی مطالب محورهای کلیدی رویدادهاست.
خبرگزاری های بزرگ همواره در لابه لای مطالب روزانه خود یک باجه  ارائه می کنند که در واقع فهرستی از مهمترین اخباری است که خبرگزاری در مدت زمان معینی مخابره کرده است یا قرار است که در طول روز مخابره کند. چرا خبرگزاری ها این باجه را دایر می کنند؟ عمده ترین دلیل آن این است که مشترکین انها بدانند که امروز کدام خبرها عمده هستند یا در مدت معینی در ساعت های گذشته کدام اخبار مهم ارائه شده اند. وقتی که مشترکین که در واقع حکم مخاطب را برای خبرگزاری ها دارند باید بدانند که با چه خبرهایی سر و کار دارند در گزینش اخبار و ارزیابی آنها با دقت و در عین حال سهولت بیشتری عمل کنند.
خبرگزاری ها از اوقات راکد بی بهره نیستند. کمتر حادثه مهم و قابل گزارشی در ساعات نیمه شب تا بامداد روی می دهد. در این ساعات آرام، خبرگزاریها متن های طولانی مربوط به گزارش های در دست اقدام خود را برای استفاده در بعد مخابره    می کنند. ماهیت و زمان مجاز استفاده از این متون به وضوح در ابتدا و انتهای متن درج می شود. اگر خبری را که همه باید برای پنج شنبه نگه دارند روزنامه نگاری روز چهارشنبه منتشر کنید نمره منفی در پرونده او منظور می شود. این متون معمولا در ساعات کاری فشرده یعنی از ۶ بامداد تا ظهر و از ۶ بعد از ظهر تا نیمه شب مخابره نمی شوند.
علاوه بر این ها، در مورد برخی وقایع مهم و پر پیچ و خم ، خبرنگاران عناصر و عوامل مختلف و جزئیات خبری متعددی را که بتدریج بدست آمده است جمع آوری می کنند و پس از تصحیح و تنظیم دقیق همه را با هم ترکیب می کنند و به صورت مطلب خبری واحد ارسال می دارند. بدین طریق جریان واقعه را که در مراحل قبلی ضمن خبرهای گوناگون گزارش داده می شود حالت پراکندگی خود را از دست می دهد و در یک گزارش تشریحی تجانس و هماهنگی پیدا می کند.
بدین ترتیب روزنامه نگاری که تلکس را برای انتخاب خبر می بیند اگر فرصت خواندن همه مطالب را نداشته باشد می تواند از باجه، بولتن، اعلام خبر و … هر  آنچه را که می خواهد بگیرد.

۲-۵-۳آژانس خبری

تا اوایل قرن ۱۹ انتشار اخبار در سطح بین المللی غیر قابل پیش بینی بود. پیش از اختراع تلگراف، اخبار به صورت دهان به دهان ، از طریق نامه یا روزنامه ها به کندی انتقال می یافت بارون روچیلده بانکدار مشهور انگلیسی در سال ۱۸۱۵ از طریق اطلاعاتی که یک سوار از منطقه جنگی واترلو به لندن آورد؛ بورس لندن را دستخوش تحول کرد. او ابتدا به سرعت ، شروع به فروش کرد. شاید هر کس به این باور بود که ولینگتون، ناپلئون را شکست داده است، اما در این میان فقط روچیلد بود که نتیجه را می دانست. اضطرابی که در بازار تجارت پدید آمد، باعث شد تا قیمت اوراق کاهش یابد. پس روچیلد شروع به خرید و جمع آوری سهام کرد، آن هم هر سهم یک پنی، پس از وقفه ای، اخبار رسمی پیروزی ولینگتون به لندن رسید اما دیگر برای سهامداران دیر شده بود، چرا که آنها سهام خود را فروخته بودند و روچیلد دارایی خود را به هزار برابر افزایش دادف فقط به دلیل اینکه ( اولین خبر را دریافت کرده بود) بدین ترتیب دریافت خبر آن هم در حداقل زمان ممکن، اهمیت یافت (Howard،۱۹۹۸:۹۷).
اولین خطوط تلگرافی در اروپا به سال ۱۸۴۵ شروع به کار کرد. شبکه خطوط تلگراف به سرعت گسترش یافت و به ماورای رسید( سال ۱۸۵۰ بندر کاله – دوور و سال ۱۸۶۶ اروپا به آمریکا). حوزه اطلاعاتی مطبوعات پس از سال ۱۸۵۰ همراه با گسترش شبکه کیل های تلگراف، توسعه منظمی یافت (آلبروترو۱۳۶۳).
با بهره گرفتن از این وسایل و رشد روزنامه ها بازار اخبار نیز داغتر شد و منجر به پدید آمدن خبر گزاری ها گردید.بیشتر خبرگزاری ها در مکانی کوچک کار خود را آغاز کردند. تلگراف الکتریکی وسیله پیشرفت آنها را در اواسط قرن ۱۹ فراهم آورد.
رشد وسایل ارتباط جمعی و پیشرفت آنها در زمینه فن باعث رشد و تحریک خبرگزاری ها شد که به نشریات خدمات مختلفی را عرضه می کردند.

۲-۵-۴نظام بین المللی نوین برای اطلاعات و ارتباطات

گسترش شهرنشینی، افزایش جمعیت و تجمع افراد در بعضی از نقاط یک کشور و نیز وابستگی های اقتصادی که خود ناشی از شهرنشینی و تبدیل زندگی کشاورزی و دامپروری به صنعتی بود؛ باعث شد تا زندگی انسانها همچون حلقه های زنجیری به هم متصل شوندبدین ترتیب اگر بحرانی در گوشه ای از جهان رخ میداد. بر روی زندگی بسیاری از مردم در نقاط مختلف این کره خاکی اثر می گذاشت. در چنین شرایطی نیاز بشر به دانستن و اطلاع از آنچه که در اطرافش می گذشت، بیشتر شد.
پیشرفت های هر روزه صنعت، فراگیر شدن وسایل ارتباطی و بهره گیری از فن آوری های نوین نیاز به دانستن را برآورده کرد . پس از پایان جنگ جهانی دوم ، کشورهای پیروز به سلاح های جنگی پیشرفته تری مسلح شدند، اما این احساس درمیان آنها به وجود آمد که کشور آغاز کننده جنگ، خود نیزنابود می شود و استفاده از این سلاح ها و جنگ افزار های پیشرفته می تواند هستی را به خطر اندازد. از این رو، به نفوذ و و رخنه در افکار و عقاید مردم پرداختند. این امر از طریق وسایل ارتباطی صورت گرفت. وسایل مربوط به ارتباطات در سطح جهانی، در غالب الگوهای غربی هم چون جریان آزاد اطلاعات و ارتباطات توسعه بخش مطرح شد.
بهترین وسیله برای نفوذ، خبرگزاری ها بودند. این سازمان ها با تشکیلات وسیعی که تدارک دیده بودند به تغذیه نشریات، رادیو و تلویزیون پرداختند. مک براید(۱۳۷۵) در گزارش نهایی کمیسیون بین المللی یونسکو برای مطالعه درباره مسائل ارتباطات ( ۱۹۷۸-۱۹۷۹) به این نکته اشاره دارد که هم اکنون بیشتر از یک صد کشور از خود، خبرگزاری ملی دارند، هرچند شماری از این خبرگزاری ها، خبرگزاری به معنای کلمه نیستند، زیرا کم و بیش خود را محدود به دریافت و توزیع اطلاعات رسمی کردند و چشم به ارسال از منابع خارجی دوخته اند. از سوی دیگر پنج خبرگزاری فرانس پرس، آسوشیتدپرس، رویتر، تاس و یونایتدپرس اینترنشنال دارای آن چنان وسایل و تسهیلات فنی مرغوبی هستند و از چنان از شبکه گسترده ای از خبرنگارانی سود می برند که بی اغراق به صحنه خبری بین المللی سلطه یافته اند(مک براید۱۳۷۵: ۸۶).
خبرگزاری های تهیه کننده مطالب خبری، سوابق، جزییات خبر یا حتی مقالات توام با تفسیر و تحلیل هستند از این رو بسیاری از نشریات و به خصوص روزنامه ها برای دریافت اطلاعات می توانند مشترک خبرگزاری ها شوند. در خواست روز افزون مطالب همراه با تصویر باعث ایجاد خبرگزاری های تخصصی در تهیه خبرهای ضبط شده بر نوار ویدئو یا فیلم برای تلویزیون شد. بدین ترتیب، نفوذ خبرگزاری ها بیشتر شد، هرچند که کارکرد خبرگزاریها به دلیل نامرئی بودن نسبی عملکرد آنها چندان مورد توجه جدی قرار نگرفت. اواخر دهه ۱۹۶۰و بویژه طی دهه ۱۹۷۰ تحقیق درباره خبرگزاری ها و نقش آنها در جریان بین المللی اطلاعات رشد گسترده ای یافت. (در اواخر دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ محققان عمدتا درگیر پزوهش های کمی و مبتنی بر جزییات شدند و از مقالات تحلیلی فاصله گرفتند. به دنبال این جریان، محدوده پژوهش درباره خبرگزای ها گسترش یافت و فضای حاکم بر پژوهش ها به سه عامل اصلی در این عرصه متمرکز شد: ۱٫ خبرگزاری های جهانی و موسسات چند ملیتی گردآورنده و منتشر کننده خبرها در سراسر جهان. ۲٫ خبرگزاری هایی ملی که کار توزیع خبرها را در داخل یک کشور و نیز انتشار خبرهای داخلی برای خارج از کشور را به عهده دارند. ۳٫ خبرگزاری های منطقه ای و هماهنگی آنها برای همکاری در مبادلات اطلاعات و ارتقای نقش جهان سوم در جریان بین المللی خبرها (مولانا، ۴۶:۱۳۷۱).
در این میان نباید نقش پنج خبرگزاری بزرگ جهان را در جریان بین المللی خبرها نادیده گرفت. خبرگزاری تاس( شوروی سابق) برای اکثر کشورهای سوسیالیست اروپای شرقی و بعضی از کشورها یک منبع عمده خبری محسوب می شد و چهار خبرگزاری دیگر – فرانس پرس(فرانسه)، رویترز(انگلیس)، آسوشیتدپرس(آمریکا)، یونایتدپرس اینترنشنال (آمریکا)، اکثر کشورهای آمریکای شمالی، اروپای غربی، آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین را زیر پوشش خبری خود قرار می دادند. فروپاشی شوروی، اتحاد دو آلمان، تغییر سیاست های کشورهای سوسیالیستی شرقی از جنبه سیاسی و ورود کامپیوتر به زندگی انسان و استفاده از شبکه های جهانی، وضیعت خبری را دستخوش تحول کرد و امروز دیگر صحبت از جهانی شدن فضای رایانه ای، حکومت الکترونیک و اقتصاد الکترونیک است.

۲-۵-۵تکنولوژی های نوین اطلاعاتی و خبرگزاری ها

ظهور تکنولوژی های نوین اطلاعاتی در عرصه رسانه ها به تغییرات وسیعی در جهت افزایش کاربری ها و کارکردهای رسانه ای منجر شده از مهمترین کارکردهای ابزارهای نوین ایجاد ظرفیت های جدیدی برای تولید، پردازش، ذخیره سازی و انتقاال اخبار بود. این فناوری ها امکان تولید، انتقال و دریافت اخبار را در تمامی نقاط به همه کاربران در سراسر جهان می دهند و از این رو در جهان بین المللی خبری تغییراتی در جهت شکست انحصارها به وجود آمد.
کارکردهای خبری در بازار اقتصاد و اشتغال نیز باعث ایجاد بازار جدیدی برای تجارت و تولید اطلاعات شده گرچه در گذشته خبرها شالوده های اقتصاد خبر را پایه گذاری کرده بودند در شرایط حاضر بازار مبادله خبر و اطلاعات، گستره وسیع تری را فراگرفت و اغلب کشورهای دارای دسترسی به شبکه جهانی در این بازار حاضر شدند.
سایت های خبری با تولید خبر و اطلاعات و فروش و در دسترس قرار دادن آنها به بازیگر فعال اقتصاد و سیاست بدل شدند. بسیاری از دولت ها، برای فعال سازی این صنعت به منطق خصوصی سازی روی آوردند و همچون دیگر نهاد های صنعتی و اقتصادی آن را در اختیار بخش خصوصی قرار دادند.

۲-۵-۶خصوصی سازی تولید اطلاعات و اخبار

چنانکه گذشت، طی دو دهه گذشته رشد فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی به همراه تغییر در جریان اخبار و اطلاعات عامل مهمی در ادغام بازارها و فرایند جهانی شدن بوده است. به عبارت بهتر اطلاعات در بازارهای جهانی مبنای مهمی برای ایجا مزیت رقابتی شده است.پیش رفت فناوری های اطلاعاتی باعث کاهش هزینه ها، افزایش بهره وری، رشد صادرات، تقویت جابه جایی عوامل تولید و ایجاد تنوع بیشتر در تولیدات، تغییر هزینه نسبی تولید و توزیع شده و موجب افزایش مزیت رقابتی بنگاه ها و کشور ها گردیده و مبادلات بیشتر کشورها در سطح بین المللی را سبب شده است. مثلا اینترنت به منزله یک ساختار جدید اطلاعاتی و ارتباطاتی است که از طریق آن به طور همزمان اطلاعات آمار و تصاویر به تمام دنیا منتقل می شود و اکثر کشورها با به کار گیری منابع دانش بازارر رقابت را از صنایع سنگین کاربر به صنایع دانش بر و خدمات متکی بر فناوری کشانده است.

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.